Tổng biên tập
PGS TS NGUYỄN VĂN DỮNG
 
Tổng thư kư toà soạn
1. TS ĐỖ THỊ THU HẰNG
2. TS NGUYỄN NGỌC OANH
 
Với sự tham gia của
Nhóm t́nh nguyện viên là giảng viên và sinh viên các chuyên ngành Báo in, Phát thanh, Truyền h́nh, Báo mạng điện tử, thông tin đối ngoại - Học viện Báo chí và Tuyên truyền
 
Mọi thông tin, ư kiến và bài viết xin gửi về
Website Báo chí với Trẻ em.
Khoa Báo chí, Học viện Báo chí và Tuyên truyền. 36 Xuân Thuỷ, Cầu Giấy, Hà Nội, Vietnam
E-mail: foj_ajc@yahoo.com




Trang nhất > Kiến thức, kỹ năng nhà báo
Tác động của nhóm đề tài t́nh bạn, t́nh yêu trên báo in đối với sự phát triển nhân cách của tuổi vị thành niên (Phần II)
Cập nhật 3/2/2011 2:09:08 PM
 
Gửi cho bạn bè
In trang này
In bài này
Ư kiến của bạn
Chương I:Truyền thông về đề tài t́nh bạn, t́nh yêu và ư nghĩa đối với sự phát triển nhân cách vị thành niên

1. Tuổi vị thành niên


Vị thành niên là độ tuổi chuyển tiếp giữa tuổi ấu thơ và tuổi trưởng thành, là thời kỳ phát triển nhanh chóng về cả mặt sinh lý lẫn tâm lý, là giai đoạn đánh dấu xu hướng phát triển mới về mặt xã hội. Vị thành niên thoát khỏi phạm vi gia đình để hoà nhập vào hoạt động của tập thể và những người cùng trang lứa. Vậy vị thành niên là những ai?


Theo định nghĩa của tổ chức Y tế thế giới (WHO), vị thành niên là những cá nhân trong độ tuổi 10-19.(1)


Điều 58, Bộ luật Hình sự nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam quy định: người chưa thành niên gồm những người đã đủ 14 tuổi nhưng chưa đủ 18 tuổi(2). 


Sự khác nhau về quan điểm độ tuổi vị thành niên không phải là bất hợp lý, bởi nó phụ thuộc vào điều kiện phát triển con người của mỗi quốc gia. Nhưng, những đặc điểm của lứa tuổi này là mang tính thống nhất trên phạm vi toàn thế giới.


Đặc điểm lớn nhất của tuổi vị thành niên là “dậy thì”. Sự phát triển chín muồi về giới tính đã tạo ra quá trình biến đổi từ trẻ con sang người lớn ở các em, trên tất cả các mặt: thể chất, trí tuệ, đạo đức, xã hội. Cuộc “cách mạng sinh lý” kéo theo cuộc chuyển đổi tâm lý.Sự phát triển tâm lý của VTN bao hàm sự biến đổi toàn bộ nhân cách của nó. Thời kỳ này tạo nên cơ sở cho việc hình thành các quan điểm xã hội và đạo đức của nhân cách ở vị thành niên 

Trong đó, yếu tố quan trọng nhất của sự phát triển nhân cách vị thành niên là tính cực xã hội mạnh mẽ của bản thân các em, nhằm lĩnh hội những mẫu mực và giá trị nhất định, nhằm xây dựng những quan hệ thoả đáng với người lớn và bạn bè, cuối cùng nhằm thiết kế nhân cách của bản thân mình. Nét đặc trưng khác của lứa tuổi này là sự cân bằng bị phá vỡ (mà nguyên nhân của nó lại cũng chính là yếu tố “dậy thì”). Biểu hiện, tính giao thời, chuyển tiếp về các đặc điểm tâm lý khiến cho nhân cách bị giằng co giữa nhiều xu thế trái ngược nhau: khi hăng hái sôi nổi, lúc chán nản bi quan, có thể dẫn tới trầm lặng… Những phản ứng tiêu cực ở độ tuổi này là cơ sở gây sự mất cân bằng chung, dễ bị kích thích, hiếu động, nổi nóng, đặc biệt trên lĩnh vực tình cảm.


Sự phát triển của các thời kỳ trong tuổi VTN cũng khác nhau. Lứa tuổi này được chia thành các giai đoạn nhỏ: 13 – 15 tuổi (tương ứng với học sinh cấp II) và 16 –18 tuổi (tương ứng với học sinh cấp III). Đặc điểm tâm lý của những nhóm tuổi nhỏ này cũng có nhiều điểm khác nhau.


Bởi vậy, tuổi vị thành niên thường được gọi bằng những tên khác nhau: thời kỳ “quá độ”, “tuổi khó khăn”, “tuổi khủng hoảng”. Những tên gọi đó đã nói lên tính phức tạp trong quá trình phát triển của lứa tuổi. Lúc này, vị thành niên rất cần sự quan tâm, chăm sóc của toàn xã hội, nhằm xây dựng nhân cách đúng đắn cho các em, để các em có thể trở thành nguồn sống trong sạch, lành mạnh, thành lớp người kế cận có đầy đủ sức mạnh về thể lực và trí lực phát triển đất nước.
Giáo dục, định hướng cho vị thành niên là vấn đề nan giải của toàn xã hội, trong đó có báo chí. Ngày nay, báo chí đã trở thành địa chỉ tin cậy để các em tìm hiểu về môi trường sống xung quanh và khám phá chính bản thân mình. Báo chí góp phần tích cực để mở ra cho các em những cách nhìn, cách cảm, cách suy nghĩ, đánh giá… về mọi vấn đề xảy ra trong xã hội, có hoặc không liên quan tới các em. Là cơ quan thông tin đại chúng, báo chí có nhiệm vụ tham gia vào quá trình hình thành và phát triển nhân cách vị thành niên, xây dựng nguồn lực của đất nước.

2. Ảnh hưởng của vấn đề tình bạn – tình yêu đối với sự phát triển nhân cách của tuổi vị thành niên.

Nhân cách vị thành niên được tạo thành bởi nhiều yếu tố: sự phát triển của tự ý thức, sự hình thành thế giới quan, nhu cầu giao tiếp và đời sống tình cảm.


Đời sống tình cảm của VTN phong phú, nhiều vẻ. Điều đó thể hiện rõ nhất ở tình bạn, tình yêu, vì ở lứa tuổi này, những hình thức đối xử có lựa chọn với mọi người trở nên sâu sắc, mặn nồng. Bởi vậy, tình bạn, tình yêu là những tình cảm chủ đạo trong tuổi mới lớn. Và sự phát triển của loại tình cảm này có ảnh hưởng sâu sắc tới nhân cách các em.


Ở độ tuổi vị thành niên, quan hệ bạn bè chiếm vị trí lớn hơn hẳn so với quan hệ với người nhiều hoặc ít tuổi hơn. Đặc điểm này xuất phát từ lòng khao khát có vị trí bình đẳng trong cuộc sống của các em. Vị thành niên không muốn coi mình là trẻ con, nhưng đồng thời cũng chưa thể thâm nhập vào đời sống người lớn. Vì thế, giao tiếp với bạn bè cùng trang lứa sẽ tạo cho các em quan hệ bình đẳng. Các em muốn được bạn bè thừa nhận, tôn trọng mình, muốn tạo cho mình uy tín, vị trí nhất định trong nhóm bạn bè).


Đối với lứa tuổi vị thành niên, tiêu chí kết bạn là phẩm chất về tình bạn, hay theo cách nói của các nhà tâm lý học, là “bộ luật tình bạn”. Bộ luật này bao gồm những chuẩn mực quan trọng nhất: tôn trọng lẫn nhau, sẵn sàng giúp đỡ nhau, trung thành, trung thực…. Lúc này, nhu cầu về tình bạn tâm tình cá nhân tăng lên rõ rệt. Tình bạn của các em trở nên sâu sắc hơn nhiều so với thời kỳ trước đó. Phạm vi giao tiếp bạn bè hẹp hơn, nhưng quan hệ lại gắn bó hơn. Các em thường tâm sự với nhau những “bí mật” mà không kể với ai, thậm chí cả người thân trong gia đình. Nguyên nhân của hiện tượng này là tâm lý thời kỳ dậy thì rất phức tạp, mất cân bằng, trở nên khó hiểu với người lớn. Nhưng cũng do đó, các em đặt yêu cầu cao hơn với tình bạn: sự cởi mở, chân thật, vị tha, tế nhị, tin tưởng, hiểu biết nhau, giữ bí mật cho nhau…. Trong quan hệ với các bạn, các em cũng nhạy cảm hơn: không chỉ có khả năng xúc cảm chân tình, mà còn phải có khả năng đáp ứng lại xúc cảm của người khác (sự đồng cảm).


Sự đồng điệu về tâm hồn giữa các em càng ngày càng nảy nở. Đó là sự hiểu biết nhau, trùng hợp về những giá trị của cá nhân, về hoài bão, quan điểm trong cuộc sống.


Vị thành niên coi quan hệ bạn bè cùng lứa tuổi là quan hệ riêng của những cá nhân và các em có quyền hành đoọng độc lập trong quan hệ ấy. Các em có tinh thần bảo vệ tình bạn của mình. Nếu người lớn can thiệp một cách thô bạo, khiến các em cảm thấy bị xúc phạm, các em sẽ có phản ứng chống đối lại. Khi đó, sự giao tiếp với bạn bè càng tăng và ảnh hưởng của bạn bè đến các em càng mạnh mẽ.


Như vậy, nhờ hoạt động giao tiếp với bạn bè mà các em nhận thức được người khác và bản thân; đồng thời qua đó làm phát triển một số kỹ năng như: so sánh, phân tích, khái quát hành vi của bạn và của bản thân; học tập lẫn nhau, làm phong phú thêm những biểu tượng về nhân cách của bạn và của mình. Đó chính là ý nghĩa to lớn của tình bạn ở lứa tuổi này đối với sự hình thành và phát triển nhân cách của vị thành niên.


Sự phát triển giới tính cũng làm nảy nở tình bạn khác giới của vị thành niên. Tình cảm này có ý nghĩa không nhỏ đối với sự phát triển nhân cách của các em. Các em quan tâm, chú ý đến người bạn khác giới bằng cái nhìn phân biệt nam – nữ. Tình cảm này thường được che đậy kín đáo, nó làm xuất hiện nhiều tâm trạng phong phú: ngượng ngùng, e thẹn khu gặp nhau; nhớ nhung, phấn khởi khi đón được nghe một lời nói ân cần, nụ cười thân ái… Các em ngầm mặc định với nhau rằng: có một khoảng cách nhất định tồn tại trong giao tiếp với người bạn khác giới. Từ đó, vị thành niên có nhu cầu tìm hiểu những kỹ năng giao tiếp đúng mực, tế nhị.


Những rung cảm khác giới ở lứa tuổi này có đặc điểm tức thời, có thể lướt qua nhanh chóng. Nhiều em ngộ nhận đó là tình yêu. Vì thế, ở tuổi này, thường xuất hiện những mối tình “cuốn theo chiều gió”. Rất nhiều người lớn không hiểu đúng đắn về tình bạn khác giới nên ngăn cấm các em, điều này có thể khiến các em cảm thấy bị coi thường và dẫn đến nhiều thái độ tiêu cực: chống đối, trầm lặng…. Bởi vậy, làm sao để các em nhận thức, xác định đúng tình cảm của mình, giữ gìn tình bạn trong sáng là điều cần thiết ở tuổi này.


Tình cảm thân thiện giữa nam và nữ tuổi vị thành niên có tác dụng động viên nhau, gợi ý cho nhau, kích thích nhau làm việc tốt và giúp bảo vệ lẫn nhau. Đó là động lực tự hoàn thiện bản thân của từng em. Các em muốn xây dựng mình thành một biểu tượng đẹp, có khả năng gây chú ý với người bạn khác giới. Điều này chính là một trong nhiều cơ sở phát triển nhân cách tuổi vị thành niên.


Tình bạn khác giới của tuổi vị thành niên, trong nhiều trường hợp, có thể phát triển thành tình yêu. Tình yêu lứa tuổi học trò xuất phát từ hai nguồn gốc: niềm say mê hoặc tình yêu – tình bạn.


Khát khao khám phá bản thân và những người xung quanh dễ làm nảy sinh mối cảm tình sâu sắc và sự say mê giữa nam – nữ vị thành niên. Lứa tuổi này bắt đầu thể nghiệm một cách sắc bén những tình cảm dịu dàng, ấm áp, hoàn toàn bị “cô ấy”, “anh ấy” chinh phục, thích chiêm ngưỡng vẻ đẹp thể xác cúng như tinh thần của đối tượng; đồng thời quan tâm tới tất cả những gì liên quan đến đối tượng tình cảm của mình. Tình cảm này xâm chiếm toàn bộ con người những em đó, với quan niệm về cuộc sống, với ước mơ về cái đẹp, những biểu tượng lý tưởng về nhân cách. Các em thường tưởng tượng những lý tưởng cuộc sống, tình yêu đẹp đẽ, lãng mạn và mong muốn vươn tới đạt được lý tưởng đó. Chính điều này tạo ra con đường cho vị thành niên hoàn thiện nhân cách của mình.


Tuy vậy, tình yêu tuổi mới lớn thường không bền vững. Niềm rung cảm với người bạn khác giới dễ dàng chuyển từ đối tượng nay sang đối tượng khác. Do đó, lứa tuổi này không có “tình yêu bất hạnh” theo đúng nghĩa của nó, nghĩa là không thể yêu ai khác được nữa. Khi tình cảm đổ vỡ, các em cũng buồn rầu, đau khổ, chán nản, song những rung động này thường được chuyển hoá nhanh chóng.


Như vậy, tình yêu tuổi học trò là một hiện tượng tâm lý bình thường của vị thành niên, không nên phủ nhận nó như nhiều bậc phụ huynh quan niệm. Những rung động đầu đời trong sáng, thơ mộng sẽ là một liều thuốc tốt cho các em xây dựng nhân cách của mình theo chiều hướng tích cực.


Một loại tình cảm khác của vị thành niên là tình yêu – tình bạn. Tình cảm này dựa trên những mối quan hệ xã hội rộng rãi giữa hai người kết bạn với nhau. Các em có nguyện vọng cùng trao đổi về những vấn đề của cuộc sống, chia sẻ những ấn tượng của mình, khuyên nhủ nhau…. Biểu hiện của tình cảm này không phải là thẹn thùng, xúc động lo âu khi gặp gỡ đối tượng mình say mê, mà đó là niềm vui sướng, hồn nhiên, tin tưởng, cởi mở…. Do có sự đồng cảm lớn nên các em muốn được mở rộng giao tiếp trên nhiều lĩnh vực. Điều này càng có cơ sở cho sự giao tiếp giữa các rung động, làm phong phú lẫn nhau, phát triển hơn nữa mặt tinh thần của vị thành niên. Tình bạn dưới hình thức này khá bền vững, kéo dài lâu.


Tình bạn khác giới và tình yêu tuổi học trò thường giao thoa, chuyển hoá nhau. Vì vậy, ranh giới giữa những loại tình cảm này mong manh, mờ nhạt, mà nhiều khi các em không ý thức được hoặc nhầm lẫn. Muốn chứng tỏ với mọi người rằng mình đã lớn (một đặc điểm tâm lý lứa tuổi), nhiều em thích cặp kè đôi lứa để tạo cảm giác mình chín chắn hơn.. Điều này có thể sẽ ảnh hưởng tới quan niệm cuộc sống, tình yêu lệch lạc. Vì vậy, giữ gìn sự trong sáng trong tình cảm của tuổi vị thành niên là điều quan trọng.


Tình bạn, tình yêu phát triển cũng không đồng đều giữa nhóm 13 –15 tuổi và nhóm 16 –18 tuổi. Các em học sinh cấp II đặt tình bạn lên vị trí hàng đầu và chủ chốt nhất. Đối với các em học sinh cấp III, sự tự ý thức phát triển, ở các em xuất hiện nhiều hơn những rung động tình yêu so với học sinh cấp II. Sự khác nhau giữa hai nhóm tuổi này chủ yếu ở mức độ phát triển tình bạn, tình yêu.


Tình bạn – tình yêu tuổi mới lớn là những tình cảm chủ đạo trong thời kỳ này. Nó có đặc điểm trong sáng, lãng mạn, mơ mộng. Những tình cảm này phát triển rất phong phú, làm đầy đặn tâm hồn các em. Tình bạn – tình yêu lý tưởng giúp cá em nhận thức và xây dựng những giá trị, chuẩn mực; giúp hình thành những kiểu đối xử hợp lý trong các mối quan hệ…. Tất cả những hoạt động đó chính là hành động tự hoàn thiện nhân cách ở các em.


Do vai trò quan trọng của tình bạn – tình yêu trong đời sống tình cảm học trò, nên nó thực sự trở thành đề tài báo chí vô cùng hấp dẫn, gần gũi và nhạy cảm đối với vị thành niên.

3.Vấn đề truyền thông về tình bạn, tình yêu trên báo chí dành cho tuổi VTN

Nằm trong chiến lược “Bảo vệ, chăm sóc, giáo dục trẻ em” trên phạm vi toàn xã hội, VTN trở thành đối tượng độc giả ngày càng được quan tâm của báo chí. Báo chí tham gia phát triển VTN một cách toàn diện, bồi dưỡng cả về tri thức lẫn tinh thần. Các em được hưởng thụ thông tin trên nhiều lĩnh vực: học tập, sinh hoạt tập thể, kiến thức về cuộc sống nói chung, đời sống tình cảm....Trong đó, tình bạn - tình yêu tuổi VTN được đề cập trên báo chí ngày càng tăng. Báo chí đang cố gắng, nỗ lực đáp ứng nhu cầu thông tin của các em về những tri thức cần thiết của tâm lý tuổi dậy thì. Khá nhiều chương trình đã được thiết lập nhằm giáo dục vấn đề tình bạn, tình yêu cho các em, như: “Cửa sổ tình yêu” (Đài Tiếng nói Việt Nam), “Me xanh” (Đài Truyền hình Việt Nam), một loạt chuyên mục trên các tờ báo: “Tuổi trẻ - tình yêu - hạnh phúc”, “Ngàn lẻ một chuyện tình” (Báo Tiền phong), “Nhịp cầu trái tim’, “Tuổi hoa - tâm lý - sức khoẻ” (Tạp chí Tuổi trẻ và hạnh phúc)...Đặc biệt, tình bạn, tình yêu trở thành một trong những đề tài có vị trí vô cùng quan trọng trong các tờ báo dành cho tuổi mới lớn: Hoa học trò (HHT), Mực tím, Thiếu niên tiền phong (TNTP), Áo trắng, Tuổi hồng.... Như đã trình bày trong phầm phạm vi khảo sát của đề tai, chúng tôi xin được tập trung phân tích vấn đề truyền thông về tình bạn – tình yêu trên báo in, cụ thể là 3 tờ báo dành riêng cho lứa tuổi này là HHT, Mực tím và TNTP, từ đó có những đánh giá về truyền thông về nhóm đềtài này trên các sản phẩm báo in trong nững năm gần đây.


Tình bạn, tình yêu tuổi VTN là đề tài phổ biến, thường xuyên trên các tờ HHT, Mực tím, TNTP.


Đề tài này được tổ chức thành những trang, chuyên mục cố định: “Một hiện tượng tâm lý thú vị”, “Ấu thơ trong tôi là”, Cà phê chiều thứ bẩy” (HHT), “Tuổi chúng mình” (Mực tím), “Tình bạn”, “Bạn và tôi”, “Tuổi mới lớn”, “Đời sống học trò” (TNTP)...Một loạt chuyên mục đó cũng đủ nhận thấy báo chí dành nhiều công sức như thế nào vào việc nuôi dưỡng những tình cảm này ở các em. Tính liên tục, định kỳ của các chuyên mục khiến đề tài tình bạn, tình yêu tuổi VTN được phản ánh một cách có hệ thống, khá đầy đủ cả về bề rộng lẫn chiều sâu.


Tần suất xuất hiện các bài viết về tình bạn, tình yêu tuổi VTN khá cao. So với những vấn đề khác: học tập, sinh hoạt Đoàn Đội, văn hoá - nghệ thuật - thể thao..., đề tài tình bạn, tình yêu chiếm tỉ lệ đáng kể. Đơn cử một bảng thống kê số lượng bài viết về đề tài này trong một số báo bất kỳ của mỗi tờ báo:

Tờ báo Số báo Số bài viết về TB,TY %
HHT 536(16.3.04) 27 22.7
Mực tím  618(25.3.04)  29 20.8
TNTP 19(7.3.04) 32  14.3
       

      

Như vậy, xét về mặt dung lượng, các tờ báo dành sự quan tâm xứng đáng tới vấn đề tình bạn, tình yêu tuổi VTN, tích cực xây dựng đời sống tình cảm phong phú ở các em. Sự đàu tư về số lượng sẽ góp phần tạo nên sức tác động, chuyển hoá của báo chí đến suy nghĩ và hành động của các em.


Phương thức thể hiện đề tài tình bạn, tình yêu tuổi VTN rất đa dạng, phong phú. Đây là lứa tuổi bắt đầu có sự thay đổi về chất trong nhận thức, vì vậy các em đủ khả năng tiếp cận với một số thể loại báo chí như: phóng sự, ghi chép, bài phản ánh ngắn...Đó là những thể loại gần gũi với VTN, đồng thời có thể chuyển tải thông tin tới các em một cách hệ thống, sâu sắc. HHT, Mực tím đôi khi tổ chức các diễn đàn nhằm kích thích, động viên khả năng suy nghĩ và tự trình bày ý kiến cá nhân của các em. Song có lẽ hữu dụng nhất là những bài trắc nghiệm, sơ đồ độc đáo. Phương thức này khá hấp dẫn vì nó giúp các em kiểm nghiệm tình bạn, tình yêu ở chính bản thân người đọc là các em.


Tình bạn, tình yêu là những tình cảm vừa gần gũi, thân thuộc vừa tế nhị, nhạy cảm đối với VTN. Mặt khác, lứa tuổi này vừa ham thích khám phá cái mới, vừa có tâm lý chóng chán. Do đó, sử dụng các hình thức phản ánh một cách linh động, sáng tạo, luôn luôn đổi mới là biện pháp báo chí tạo nên sức lôi cuốn các em.


Tình bạn, tình yêu tuổi VTN được thể hiện từ nhiều phương diện, muôn màu, muôn vẻ.


Tuổi VTN là thời kỳ có nhiều biến chuyển nhanh chóng và dữ dội nhất của con người, bởi vậy tính không bền vững là đặc trưng nổi bật của lứa tuổi này. Tình bạn, tình yêu của các em đang trong quá trình hình thành, phát triển, do đó tính ổn định còn kém. Điều này đòi hỏi truyền thông, qua đó giáo dục tình bạn, tình yêu cho các em cần phải đi từ nhiều góc độ, khía cạnh khác nhau thì mới mong đạt được những mục tiêu.


Tình bạn, tình yêu được phát triển gần như trong mối quan hệ cá nhân của các em, rất hiếm khi nó được đưa vào nội dung giáo dục, hoặc nếu có thì cũng mờ nhạt. Những lỗ hổng, chỗ rỗng trong hiểu biết của các em về vấn đề này là hệ quả kéo theo. Văn phòng Divu của báo HHT thường xuyên nhận được những câu hỏi đầy trăn trở của các em: “Anh Chánh ơi, có phải là phải trải qua những thử thách nghiệt ngã mới gọi là tình bạn chân chính không?”, “Tại sao cứ khi một XX nói chuyện điện thoại với một XY thì toàn “được” phụ huynh hiểu sang một nghĩa mờ ám là chuyện nam nữ thế nhỉ? Như thế chẳng phải đã làm tổn thương tình bạn trong sáng của các cô cậu học trò sao?”, “Anh Chánh ơi, yêu và quý khác nhau ở chỗ nào ạ?”, “Anh hàng xóm gần nhà em rất đẹp trai. Mỗi lần nhìn thấy anh ấy là em lại có những cảm giác lạ thường. Có phải em đã “iu”? Nhưng năm nay em mới 14 tuổi thôi”... Anh Cỏ Cú của báo Mực tím cũng nhận được hàng trăm thắc mắc kiểu đó: “Là con trai, anh có thích một người con gái có chiều cao hơn mình không?”, “Làm thế nào để nhận biết “người ấy” có thích mình hay không?”... Báo TNTP liên tục đặt câu hỏi: “Thế nào là tình bạn đích thực?”
Chính bởi lý do trên, nội dung đầu tiên của báo chí là cung cấp những kiến thức cơ bản cho các em, như: các giá trị tình bạn, tình yêu, ranh giới giữa tình bạn và tình yêu, dấu hiệu của một tình bạn đẹp hay rung động tình yêu là như thế nào...Bài viết “Tình bạn đích thực” của Nguyễn Mỹ Linh (TNTP, số 90, năm 2003) cũng nhằm mục đích đó. “Tình bạn đích thực không quan trọng ở một vài nhược điểm, địa vị, đẳng cấp, mà cốt yếu ở sự chân thành. Bạn và người ấy hãy cùng chân thành với nhau, thường xuyên quan tâm đến nhau, cùng nhau chia sẻ niềmvui, nỗi buồn...”. Bài viết chỉ ra cụ thể một loạt những phẩm chất đích thực của tình bạn, giúp các em hiểu rõ những giá trị cần thiết của tình bạn.


Chuyên mục “Một hiện tượng tâm lý thú vị” của HHT lại giúp VTN phân biệt đâu là tình bạn, đâu là tình yêu bằng một sơ đồ so sánh độc đáo: “9 điều khác nhau giữa nó và nàng” (số 537, 23.03.2004). Bài viết là sự so sánh những biểu hiện xử sự cụ thể giữa một người bạ thân và một đối tượng tình yêu.
Giúp giới học trò nhận diện tình bạn, tình yêu, các tờ báo còn cung cấp một loạt kiến thức về cách bảo vệ tình cảm đó. Tác giả Phan Hoài Nam, báo TNTP, số 31 (04.2004) giúp các em “học cách vun trồng tình bạn” bằng 5 điểm: “Hãy giữ bí mật”, “học cách lắng nghe”, “rộng lượng”, “dành cho nhau những món quà nho nhỏ”, “trả lại những gì bạn mượn”. HHT, số 535 (09.03.2004) đưa ra “7 dấu hiệu cảnh báo của tình bạn” (tác giả Minh Hải)…


Tất cả những bài viết đó đều lấp dần phần trống trong sự hiểu biết của VTN về tình bạn, tình yêu, giúp các em hình thành và định hướng các giá trị lý tưởng trong tình cảm, tạo sự chuyển biến tích cực trong việc phát triển nhân cách.


Không chỉ cung cấp kiến thức nền tảng, báo chí còn tạo điều kiện cho VTN áp dụng những kiến thức đó vào bản thân, thể nghiệm chính mình. Một số trắc nghiệm trên các tờ báo là công thức để các em kiểm tra, xác định loại tình cảm và mức độ tình cảm của mình. “Tình bạn đích thực” (TNTP, Số 86, năm 2003) giúp các em tìm lời giải đáp cho tính chất mối quan hệ bạn bè của mình. “Bạn và hắn là hai…ngón tay nào?” (HHT, số 536), “Tình yêu hay tình bạn?” (HHT, số Tết Giáp thân), “Hắn thầm gọi bạn là gì?” (HHT, số 541)…là con đường chỉ dẫn để VTN có thể “gọi tên” lọai cảm xúc của mình. Đây là cách tác động trực tiếp, cung cấp thông tin lý thuyết dưới dạng gián tiếp, khuyến khích các em đi tìm thông tin cần thiết cho chính mình. Loại bài trắc nghiệm cũng là cách để lôi cuốn các em hoà nhập thực sự vào quá trình giáo dục tình cảm cho VTN.


Hạn chế kiến thức cũng như kinh nghiệm sống khiến nhiều VTN lúng túng trong giao tiếp. Làm thế nào để hoà nhập với bạn bè, để giữ gìn tình bạn trong sáng, để cư xử phù hợp với người bạn khác giới…là những băn khoăn của rất nhiều em. “Em và T chơi với nhau rất thân, lại ít xích mích. Hôm rồi em nghe thấy một bạn nói rằng T bảo em là “kẻ hai mặt”. Em tin vào lời giải thích của T rằng T không nói như vậy. Thế mà T lại nói với bạn khác rằng T không cần tới sinh nhật em vì T không phải là bạn thân của em. Em rất buồn, phải làm sao bây giờ hả anh?”, “Tụi em có bốn bạn chơi rất thân với nhau. Bọn em luôn chia sẻ buồn vui, đi đâu cũng có nhau. Thế mà bây giờ chỉ vì một xích mích nhỏ, ba bạn đã xa lánh em. Em buồn nên học hành giảm sút. Cứu em với!”…(Trang divu, báo HHT). “Em thích hắn nhưng hắn đối xử với em như cục nước đá vậy. Em phải làm sao đây?”, “Anh chỉ cho em cách làm sao giữ dược một tình bạn lâu dài giữa bạn nữ và nam đi anh”…(Mực tím, trang “Vườn hoang”). Báo chí có nhiệm vụ hướng dẫn các em, chỉ cho các em con đường cư xử phù hợp. Bài viết “Tình bạn của tớ không… ngọt” của Thế Phương (HHT, số 516, 28.10.2004) giống như lời tư vấn cho các em thái độ xử lý phù hợp trong một số trường hợp. “Khổ chủ:nhỏ bạn vừa kết thân được với một đám bạn mới, suốt ngày tút mất hút, nếu có gặp nhau thì tớ toàn phải nghe về lũ lính mới ấy…Tớ sợ mình sẽ bị nhỏ quên béng và thế giới gồm nhỏ và tớ sẽ đến ngày tận thế?! – Chuyên gia: Bạn thử nghĩ mà xem, bạn rất “hạp” với nó, suy ra những đứa mà nó sắp chơi thân chắc chắn sẽ có chút ít “hạp” với bạn đấy! Sao không thử nhập hội, biết đâu cả hai đứa sẽ có cả một lũ bạn mới nhí nhố giống mình!”.

Tình cảm tuổi VTN chưa ổn định, các em ham thích và dễ cuốn theo cái mới. Tình bạn, tình yêu cũng dễ thay đổi, không phải về tính chất, mà chuyển từ đối tượng này sang đối tượng khác. Mặt khác, tâm hồn các em cũng mong manh, dễ bị tổn thương, nhất là khi mối quan hệ chủ đạo tình bạn bị suy gảm. Bị bạn bè bỏ rơi chỉ là một trong những ví dụ nhỏ trong rất nhiều rắc rối mà các em thường gặp. Vì thế, những bài viết dạng tư vấn như trên là một cách “cầm tay chỉ lối” cho các em, giúp VTN có hành động đúng, phù hợp trong giao tiếp của mình, từ đó góp phần giữ gìn mối quan hệ tình cảm ttrong sáng, lành mạnh.


Tình yêu tuổi học trò là vấn đề tế nhị, có rất nhiều quan điểm khác nhau. Đó là tình cảm đáng trân trọng, song biến hình muôn vẻ, có khi là cảm xúc thực sự, có khi là rung động “mạnh hơn một chút” với người bạn khác giới. Nhiều học trò tỏ ra bế tắc khi muốn kiềm chế tình cảm này. Báo Mực tím số 618 đã tổ chức một cuộc thảo luận về tình huống cụ thể: “Một hôm, Quân nhận được mẩu giấy màu hồng do Lan viết, trong đó Lan bày tỏ tình cảm yêu mến của mình với Quân. Quân sẽ làm gì để từ chối tình cảm ấy?”. Tờ báo đã trở thành diễn đàn để các em học sinh tuổi mới lớn bày tỏ ý kiến cá nhân, cách xử sự của mình. Hầu hết các ý kiến đều đưa ra giải pháp Quân sẽ kết bạn với Lan, song chỉ duy trì mối quan hệ đó ở tình bạn trong sáng, Quân sẽ giữ tình cảm của Lan như một bí mật đáng quý. Cuộc thảo luận không có lời kết của toà soạn, nhưng với việc đăng tải một loạt ý kiến có tính chất giống nhau ấy là cách để Mực tím gửi tới độc giả VTN kỹ năng cư xử tế nhị, khéo léo…


Các tờ báo thường xuyên quan tâm tới những hiện tượng nổi bật trong đời sống tình cảm thực tế của tuổi mới lớn. Với chủ đề “Chị ơi, em “kết”… chị”, Mực tím mở ra diễn đàn kéo dài ba số báo (618, 619, 620). “Thời gian gần đây trong giới tuổi tím bỗng rộ lên phong trào con trai “cặp kè ăn muối mè” với những cô bạn lớn tuổi hơn mình. Đây chỉ là một “mốt” nhất thời hay là những cảm xúc thật sự của tuổi “ẩm ương”?”. Mực tím đã phân tích tính chất thực sự của hiện tượng trên, đi tìm nguyên nhân cho trào lưu yêu này, và những hệ quả tất yếu của nó. “Đó chỉ là những cảm xúc tức thời trước một hình ảnh, một tính cách mới lạ, khác với người bạn cùng tuổi. Dĩ nhiên nhiều trường hợp cũng đi tới cái kết có hậu, song hầu hết chị vẫn cứ là chị và em vẫn cứ là em…”


Đời sống học trò còn được phản ánh sinh động qua những phóng sự nho nhỏ như: “Quân sư gặp nạn” (Mực tím số 607), “Con gái ơi, tội gì mà làm… chị cơ chứ!” (HHT, số 516), “Lưỡi câu kìa, con gái ơi!” (TNTP, số 19, năm 2004), “Hội chứng phe con gái” (TNTP, số 80, năm 2003)… Những bài báo dó đề cập một cách nhẹ nhàng tới mối quan hệ bạn bè cùng giới và khác giới của VTN, bằng những câu chuyện trong sáng, dễ thương. Tất cả điều đó tạo ra một bầu không khí lành mạnh nuôi dưỡng tình bạn, tình yêu của lứa tuổi học trò.


Bên cạnh đó, báo chí cũng tham gia phản ánh những hiện tượng, hành vi tiêu cực trong tình bạn, tình yêu tuổi VTN. Đây là lứa tuổi tính tự lập còn thấp, dễ bị lôi kéo theo những thói xấu. Mực tím, số 569, đã đưa ra một vấn đề bức xúc: “Yêu có phải là cho tất cả?”. Bài báo là câu chuyện về nỗi “hoang mang, tuyệt vọng, muốn buông xuôi tất cả của một bạn gái 19 tuổi sau khi hay tin mình bị nhiễm HIV từ người yêu. Chỉ vì một phút “ngây ngất với tình yêu”, bạn gái ấy đã “vượt rào” không an toàn và đang phải sống trong nỗi sợ hãi không biết khi nào cái chết sẽ đến với mình”. Câu chuyện của nhân vật đẫm nước mắt, đầy nỗi xót xa, ân hận. Bài viết là lời báo động, cảnh tỉnh cho những tình yêu học trò không biết giới hạn. Đồng thời đó cũng là sự cảm thông, chia sẻ, nâng đỡ những VTN mắc phải cạm bẫy trong tình yêu.

Chính những bài báo thẳng thắn mà đầy nhân hậu như thế là cách giáo dục tích cực đối với VTN. Hay bài viết “Đi riêng, báo động khẩn!” (Mực tím, số 607) cảnh báo về những hậu quả đáng tiếc có thể xảy ra đối với những tình yêu không được “chăm sóc” cẩn thận của học trò: “Những lúc bên nhau, ước muốn được chứng tỏ “chúng ta tuy hai là một” lại càng dữ dội hơn lúc nào hết. Bạn đừng vỗ ngực cho là mình có đủ bản lĩnh để stop mọi chuyện kịp thời, bởi chỉ cần một trong hai người có “ý đồ” thì người kia khó lòng “yên thân”. Bài viết như một lời nhắc nhở tế nhị mà nghiêm khắc đối với tình yêu tuổi học trò.


“Chuyện học trò dạt vòm” (HHT, số 517) lại là bức xúc chân thật về những cô cậu tuổi mới lớn đua đòi, sa ngã ttrong tình yêu. Những kết cục buồn đau, thậm chí bi thảm của các nhân vật trong phóng sự chính là tiếng chuông thức tỉnh VTN.
Những phóng sự về hiện tượng tiêu cực trong tình bạn, tình yêu tuổi học trò đã phản ánh trung thực thực trạng đời sống học trò, đồng thời là “liều thuốc đắng” giúp VTN tăng cường “sức đề kháng” trước những cám dỗ của cuộc sống.


Bên cạnh đó, báo chí cũng tích cực xây dựng cho các em những ước mơ đẹp về tình bạn, tình yêu lý tưởng, bằng rất nhiều câu chuyện cảm động. Điều này được thể hiện rõ qua trang “Ấu thơ trong tôi là” của báo HHT. “Nữ ma đầu của tôi”, “Điều làm trái tim tôi rung động”, “Đóng vai thần tình yêu”, “Manager của trái tim”… là những rung động đầu đời thật nhẹ nhàng, lãng mạn và trong sáng. “Cốc xanh ca đỏ”, “Bạn quen”, “Cánh trái”, “Chuyến đi trong đêm”… lại tôn vinh những tình bạn giản dị mà cao quý, tinh thần hy sinh vì bạn bè, chia sẻ những thăng trầm của cuộc sống: “thật hạnh phúc khi có một người bạn giúp ta yêu quý chính mình”, “mình đã biết, bạn thân khác xa một người quen”, “một sự giúp đỡ tận tuỵ bất ngờ, từ một người bạn, khi tớ rơi vào nguy khốn”… Những câu chuyện mang đầy hơi thở cuộc sống, chân thật, mộc mạc và xúc động! Những câu chuyện có thật đó giúp VTN niềm tin vào mối quan hệ bạn bè, động viên các em tìm kiếm và vun trồng tình bạn đích thực của mình. Nó giúp các em hiểu rõ giá trị, vai trò đặc biệt quan trọng của tình bạn trong đời sống.


Không chỉ cung cấp những thông tin đơn thuần về tình bạn, tình yêu tuổi học trò, báo chí còn phản ánh vấn đề này trong mối quan hệ với những vấn đề khác có liên quan. “Cuộc cách mạng sinh lý” kéo theo những biến đổi sâu sắc về tâm lý VTN, từ đó làm thay đổi cách cư xử trong các mối quan hệ bạn bè của các em. “Câu lạc bộ Ngốc – xít” của báo HHT được coi như kho tàng tập hợp những tình huống bất ngờ, dễ xảy ra đối với bất cứ cô cậu học trò nào. Sự phát triển cơ thể tạo ra khoảng cách nhất định trong giao tiếp nam – nữ, các em cư xử đúng mực hơn, tinh tế hơn. Hơn nữa các tờ báo còn quan tâm đăng tải kiến thức về sức khoẻ sinh sản (SKSS) VTN: những hiện tượng thay đổi về cơ thể ttrong quá trình dậy thì, quan hệ tình dục an toàn, cách phòng chống thai… (“Hoang tưởng về chuyện đó” – HHT, số 541; “Tìm hiểu về “núi đôi” – HHT, số 537; “Những ngớ ngẩn của tuổi dậy thì” – HHT, số 536; “Những giấc mơ… ướt”; “Lời cảnh giác với những chàng trai mới lớn” – Mực tím, số 619)… Thông tin về SKSS VTN càng trở nên cấp thiết khi mối quan hệ tình bạn, tình yêu của học trò phát triển lệch hướng, trỏ thành vấn đề bức xúc của xã hội hiện nay. Vì vậy, phối hợp thông tin giữa vấn đề tình bạn, tình yêu với các vấn đề khác có liên quan là hành động tích cực của báo chí.


Bằng rất nhiều cách thức, cách nhìn khác nhau, các tờ báo dành cho tuổi mới lớn đang tích cực tuyên truyền, giáo dục tình bạn, tình yêu cho VTN. Đề tài này đã ttrở nên hấp dẫn, lôi cuốn các em. Tuy nhiên sự phản ánh vấn đề của báo chí chưa sâu, các bài viết về kiến thức, kỹ năng tình bạn, tình yêu còn mờ nhạt, mới chỉ dừng ở mức hiện tượng bề ngoài, chưa đi sâu phân tích, mổ xẻ vấn đề cho các em hiểu thấu đáo. Nhiều bài báo trùng lặp, không cung cấp thêm kiến thức mới. Tình bạn, tình yêu tuổi học trò là lĩnh vực bao hàm nhiều nội dung phong phú, phức tạp, như chính sự phức tạp trong quá ttrình biến đổi tâm lý tuổi dậy thì vậy. Song các tờ báo chưa thực sự đề cập được tới sự phức tạp ấy và cách thức xử lý sự phức tạp này cho các em. Thậm chí có nhiều bài viết vô vị, nhàm chán, không rõ mục đích như bài “Hội thảo đặc biệt phòng chống… love” (HHT, số Tết Giáp thân). Bài viết đưa ra những lý do rất vô nghĩa để không nên yêu trong tuổi học trò: “thời gian đi chơi chỉ có hạn, số người được đi cùng lại giảm xuống, không yêu nghĩa là không thất tình…”. Những bài viết này quả thực không đủ sức thuyết phục đối với bất cứ cô cậu học trò nào.


Nhiều VTN thường băn khoăn giữa tình bạn khác giới và tình yêu, các em không đủ khả năng xác định những rung động tình cảm của mình thuộc loại cảm xúc nào. Đưa cho các em những chuẩn mực, giá trị không đổi của các loại tình cảm sẽ giúp các em có thể hiểu được con tim mình. Nhưng các tờ báo còn rất thiếu thốn và hạn chế khi cung cấp những kiến thức này tới các em. Những bài viết kiểu “Đồ thị XY + love” (HHT số 522), “Con trai tìm kiếm điều gì ở con gái?” (Mực tím số 618)… chỉ đưa ra một số dấu hiệu rất nhỏ cho sự khác biệt trên, song không khái quát thành những bài học, kinh nghiệm cần thiết cho các em.


Những phóng sự, bài phản ánh về các hiện tượng trong đời sống tình cảm ở các em còn qúa ít, mang tính chất “nhỏ giọt”. Thực tế. Có rất nhiều hiện tượng tích cực và tiêu cực trong tình bạn, tình yêu học trò, nhưng số bài viết “một cách bài bản” về những hiện tương đó lại cực kỳ hiếm. Khảo sát các báo từ tháng 10.2003 đến 04.2004, HHT có 2, Mực tím có 3, TNTP có 2 phóng sự về vấn đề này. Con số qua ít ỏi đó cũng đủ nói lên tính mất cân đối trong việc tuyên truyền vấn đề tình bạn, tình yêu tuổi VTN trên báo chí.


Thực trạng truyền thông về tình bạn, tình yêu tuổi VTN trên báo in đã có những bước đi, đổi mới tích cực cả về số lượng lẫn chất lượng. Nhưng đồng thời, tình hình tuyên truyền, giáo dục đề tài này còn một số bất cập, chưa hoàn thiện. Thực trạng đó tất yếu sẽ quyết định hiệu quả tác động của báo chí tới công chúng VTN về vấn đề này.


Báo chí là phương tiện truyền thông đại chúng, hiện nay chúng ta đang vận động trong thời đại bùng nổ thông tin, bởi thế vai trò quan trọng của báo chí đối với đời sống con người ngày càng được khẳng định, ảnh hưởng của báo chí tới độc giả là vô cùng to lớn. Nhóm đề tài tình bạn, tình yêu tuổi VTN trên báo in có sức hấp dẫn mạnh mẽ đối với nhóm công chúng này. Truyền thông về đề tài tình bạn, tình yêu góp phần vô cùng quan trọng đến sự phát triển nhân cách VTN. Truyền thông tích cực hay hạn chế đều mang tính quyết định nhất định tới chiều hướng phát triển nhân cách của các em.

Trần Thị Thúy Hồng- Báo in K20- Học viện Báo chí và tuyên truyền 

Ư kiến phản hồi
Tên người gửi:
Email:
Địa chỉ:
Nội dung  :
Mă bảo vệ : Verify Code
 


Các tin khác
•  Pháp luật bảo vệ quyền của vị thành niên vi phạm pháp luật (21/03/2011)
•  Phát triển kỹ năng thực hành báo chí trên trang cmvn.org.vn (16/03/2011)
•  Tác động của nhóm đề tài t́nh bạn, t́nh yêu trên báo in đối với sự phát triển nhân cách của tuổi vị thành niên (Phần III) (03/03/2011)
•  Tác động của nhóm đề tài t́nh bạn, t́nh yêu trên báo in đối với sự phát triển nhân cách của tuổi vị thành niên (PHẦN I) (02/03/2011)
•  Tâm lư học sáng tạo và sự phát triển năng lực của đội ngũ những người làm báo nước ta. (23/02/2011)
•  Báo điện tử cho trẻ em và về trẻ em hiện nay (21/02/2011)
•  Người Hà Nội nh́n từ Sóc Sơn... (09/06/2009)
•  Bức ảnh về trẻ em hay nhất năm 2008 (12/02/2009)
•  “Không nghe qua câu chuyện mà sống cùng nhân vật” (22/12/2008)
•  Trẻ em tham gia sản xuất các chương tŕnh truyền h́nh – Tại sao không? (01/12/2008)
Trẻ tự kỷ: người làm truyền thông nên biết
Giáo dục giới tính toàn cầu
Quy định về chuẩn nghề nghiệp giáo viên mầm non
Tiết lộ về những người ghi thước phim bạo hành chấn động
Tôn trọng trẻ em trong ống kính nhà quay phim như thế nào?
Một số điểm cần biết về Qui chế giáo dục hoà nhập trẻ khuyết tật
Tóm tắt nội dung Công ước của Liên hợp quốc về Quyền trẻ em dành cho các nhà báo
Thủ tục nhận trẻ em Việt Nam làm con nuôi
Bức ảnh thay đổi cái nh́n về chiến tranh
Bức ảnh làm cả thế giới bàng hoàng
Về “Sự tham gia của trẻ em” trong chương tŕnh truyền h́nh
Có nên giật tít kiều này?
Sự tham gia của trẻ em và giải thưởng "Nhà báo với trẻ em Việt Nam" hàng năm
Tập huấn kỹ năng viết báo cho trẻ em Liên Châu (Yên Lạc, Vĩnh Phúc)
Một vài ư kiến trong Lễ trao giải "Nhà báo với trẻ em Việt Nam"