Tổng biên tập
PGS TS NGUYỄN VĂN DỮNG
 
Tổng thư kư toà soạn
1. TS ĐỖ THỊ THU HẰNG
2. TS NGUYỄN NGỌC OANH
 
Với sự tham gia của
Nhóm t́nh nguyện viên là giảng viên và sinh viên các chuyên ngành Báo in, Phát thanh, Truyền h́nh, Báo mạng điện tử, thông tin đối ngoại - Học viện Báo chí và Tuyên truyền
 
Mọi thông tin, ư kiến và bài viết xin gửi về
Website Báo chí với Trẻ em.
Khoa Báo chí, Học viện Báo chí và Tuyên truyền. 36 Xuân Thuỷ, Cầu Giấy, Hà Nội, Vietnam
E-mail: foj_ajc@yahoo.com




Trang nhất > Kiến thức, kỹ năng nhà báo
Tác động của nhóm đề tài t́nh bạn, t́nh yêu trên báo in đối với sự phát triển nhân cách của tuổi vị thành niên (Phần III)
Cập nhật 3/3/2011 2:14:27 PM
 
Gửi cho bạn bè
In trang này
In bài này
Ư kiến của bạn
CHƯƠNG II: PHÂN TÍCH VÀ TỔNG HỢP CÁC KẾT QUẢ KHẢO SÁT

1. Chiều hướng tác động của nhóm đề tài tình bạn, tình yêu trên báo in đối với sự phát triển nhân cách của tuổi VTN


1.1 Khả năng tác động của nhóm đề tài tình bạn, tình yêu trên báo in đối với sự phát triển nhân cách VTN

Với chủ trương dành những điều kiện chăm sóc tốt nhất cho trẻ em (trong đó VTN được coi là “tương lai gần” của đất nước), báo chí ngày càng xâm nhập sâu sắc vào đời sống của VTN, trở thành một hình thức, phương tiện giáo dục hiệu ích trên mọi phương diện: học tập, hoạt động xã hội, đời sống tinh thần, hình thành nhân cách... Theo kết quả khảo sát, có tới 304 trên tổng số 400 VTN (chiếm 76%) chọn các tờ báo dành cho lứa tuổi mình là cách thức giải trí lúc rảnh rỗi. Con số này chứng tỏ VTN có nhu cầu, nguyện vọng cao được tiếp xúc với báo chí. Báo chí trở thành một trong những lựa chọn tối ưu sau công việc học tập để các em lĩnh hội tri thức về cuộc sống muôn màu muôn vẻ... Xin được đưa ra một ví dụ bảng kết quả của câu hỏi: “các em có thường xuyên đọc các tờ báo dành cho lứa tuổi mình không?”

Mức độ Số lượng Tỉ lệ học sinh (%) Tổng số câu trả lời:450
Thường xuyên  267 66,75  
Thỉnh thoảng 110 27,5  
Không 23 5,75  

   
 
66,75 % vị thanh niên thường xuyên tiếp cận với các tờ báo dành cho lứa tuổi mình, chứng tỏ các tờ báo đã tạo được và duy trì liên tục mối quan hệ chặt chẽ với các em. Theo phóng viên Phan Nhiên, phụ trách trang “Ấu thơ trong tôi là” của báo Hoa Học Trò, báo chí cung cấp thông tin cho các em về nhiều mặt đa dạng, phong phú, là diễn đàn để các em tâm sự, thể hiện quan điểm cá nhân một cách bình đẳng, nhất là ở các tờ báo dành cho tuổi mới lớn. Chính vì vậy, báo chí đã trở thành người bạn tâm giao, thân thuộc, gần gũi với các em. Vai trò của báo chí trong đời sống học trò là vô cùng quan trọng. Nó ảnh hưởng cả về lượng và chất đến sự hình thành, phát triển nhân cách vị thanh niên. Kết quả ảnh hưởng tốt hay xấu lại phụ thuộc vào chiều hướng tác động của báo chí đến các em (tích cực hay tiêu cực).


37% số thư vị thanh niên hàng tuần gửi về chuyên mục “Chuyển động khám phá” (báo HHT) yêu cầu báo đề cập nhiều hơn nữa về tình bạn, tình yêu tuổi mình. Cũng có thể nhận thấy đây là vấn đề bức xúc trong đời sống học trò qua hàng trăm lá thư thắc mắc gửi về “văn phòng Divu” (báo HHT), “Vườn hoang” (báo Mực Tím)... Các em có nhu cầu được đáp ứng những kiến thức, kỹ năng cần thiết trong các mối quan hệ cùng trang lứa của mình. Đây là kết quả trả lời câu hỏi: “Các em thích đọc những bài về nội dung gì?”:
Nội dung Số lượng ý kiến Tỉ lệ học sinh (%)
Hoạt động Đoàn, Đội 50 12,5
Văn hoá - nghệ thuật – thể thao 270 67,5
Các vấn đề khoa học giáo dục 315 78,75
Giải đáp thắc mắc về sức khoẻ 224 56
Những câu chuyện, phóng sự về tình bạn, tình yêu 337 84,25
Những mục tư vấn về tình bạn, tình yêu 276 65
Truyện, thơ... 215 53,75
(Tổng số học sinh: 400)
Những câu chuyện, phóng sự về tình bạn, tình yêu là nội dung hấp dẫn các em nhất, khiến các em quan tâm nhiều nhất (84,25% học sinh). Nhà tâm lý học Nguyễn Thị Thanh (Đại học Sư phạm Hà Nội) giải thích: tuổi VTN là thời kỳ có nhiều biến chuyển bất thường về tâm lý, đời sống tình cảm phát triển đa dạng, nhiều hướng; mặt khác, bạn bè cùng trang lứa là mối quan hệ chủ đạo nhất của các em, vì thế các em có khao khát tìm hiểu những thay đổi về tình cảm của bản thân và với bạn bè.
Như vậy, thực tế khảo sát đã khẳng định: đề tài tình bạn, tình yêu trên các tờ báo có vị trí không nhỏ và tác động lớn tới sự hình thành, phát triển nhân cách VTN.

 

1.2 Các tờ báo dành cho tuổi mới lớn đã cung cấp thông tin bổ ích, làm giàu tri thức về vấn đề tình bạn, tình yêu cho VTN.
Thứ nhất, VTN cần những kiến thức gì về tình bạn, tình yêu và các tờ báo có thoả mãn những kiến thức đó cho các em không? Đi tìm câu trả lời bằng cách so sánh kết quả hai bảng hỏi của hai câu hỏi sau:

Những kiến thức, kỹ năng nào là cần thiết với VTN để duy trì mối quan hệ trong sáng trong tình bạn, tình yêu:
Kiến thức, kỹ năng Số lượng ý kiến Tỉ lệ học sinh (%)
Kiến thức về tâm lý tuổi VTN 358    89,5
Kiến thức về giới và sự phát triển cơ thể 226     56.5
Kiến thức về SKSS VTN 244     61
Kiến thức về các vấn đề xã hội liên quan đến tình bạn, tình yêu 244     61
Kiến thức về cuộc sống nói chung 238      59,5
Kỹ năng kết bạn và duy trì tình bạn 310     77,5
Kỹ năng hoà nập trong tình bạn 268         67
Kỹ năng tự bảo vệ, tránh sự lôi kéo của bạn bè vào các hành vi tiêu cực 316       79
Kỹ năng lựa chọn bạn bè 226     56,5
Kỹ năng từ chối tình cảm từ bạ khác giới 176    44
Kỹ năng bảo vệ tình bạn trong sáng 340     85
Kỹ năng thể hiện tình cảm trong tình bạn, tình yêu 214    53,5
(Bảng A)

Những bài báo về tình bạn, tình yêu có tác động như thế nào đến em?
Tác động Số lượng ý kiến Tỉ lệ học sinh (%)
Cung cấp kiến thức về vai trò của tình bạn, tình yêu trong cuộc sống thanh thiếu niên 338    84,5
Giúp có kỹ năng cần thiết khi tiếp xúc với bạn bè 276    69
Giúp bạn tự tin hơn vì có kiến thức và kinh nghiệm về vấn đề này 240    60
Bạn cảm thấy xấu hổ, ngượng ngùng, lúng túng khi đọc những bài về vấn dề này    36 9
(Bảng B)
Qua bảng A, có thể nhận thấy, VTN rất khao khát có tình bạn, tình yêu đẹp, lành mạnh. Tỉ lệ học sinh có nhu cầu tiếp thu kiến thức, kỹ năng đã nêu là khá cao. Sự đánh giá của các em về tác động của báo chí là theo chiều hướng tích cực. Qua báo chí, 84,5% VTN nhận thức rõ về vai trò của tình bạn, tình yêu, 69% được bổ sung, trang bị kỹ năng cần thiết để tiếp xúc với bạn bè...Nói cách khác, các em lĩnh hội những tri thức khá đầy đủ và toàn diện về tình bạn, tình yêu qua báo chí. Sự bồi đắp về tri thức giàu có đến một lượng nhất định sẽ hình thành ở các em niềm tin vào tình bạn, tình yêu. Khi niềm tin đó được củng cố qua thời gian, tất yếu các em sẽ hành động theo những cái tốt, cái thiện khi giao tiếp với bạn bè. Như vậy, kết quả khảo sát trên cho thấy, báo chí đã định hướng một cách tích cực cho sự phát triển nhân cách của VTN.
Em Vũ Phương Hoa (15 tuổi, THCS Lương Thế Vinh, thị xã Thái Bình) nhận xét: “Các bài báo về tình bạn, tình yêu có ảnh hưởng khá lớn tới các bạn học trò. Nó giúp chúng ta hiểu và phân biệt một cách đúng đắn giữa tình bạn khác giới và tình yêu. Cũng từ đó, giải đáp rất nhiều khúc mắc của các bạn học sinh liên quan tới vấn đề này”. Phương Linh (14 tuổi, THCS Nghĩa Tân, Hà Nội) bày tỏ: “Tình bạn, tình yêu hiện nay là mối quan tâm rất lớn của lứa tuổi chúng em. Em thấy các bài báo nói được suy nghĩ của em, và cung cấp cho em nhiều kiến thức bổ ích về tình bạn, tình yêu nữa”. Nguyễn Hoàng Sơn (16 tuổi, PTTH Kim Anh, Hà Nội) cho biết: “Em chơi thân với một số bạn, nhưng em chẳng biết làm thế nào để nhận ra người bạn thân thực sự của em. Nhưng khi đọc các tờ báo, em đã nhận ra một vài phẩm chất hiển nhiên của một người bạn thân”.
Bài viết “Bạn thân” (Võ Tiến Dũng, TNTP số 23, tháng 3.2004) đã có những ảnh hưởng tích cực tới VTN như thế! Bài viết này giúp các em đi tìm câu trả lời cho câu hỏi “thế nào là bạn thân?”: “ai cũng có nhiều bạn để tâm sự, học tập, vui chơi... Nhưng có nhiều chuyện riêng tư không phải đụng đâu cũng kể tứ tung được, mà đôi khi ta cần “lắng” lại với một ai “tri âm tri kỷ”. Người đó không phân biệt giới tính, hay cả tuổi tác, chỉ cần biết cảm thông, chia sẻ, biết sống vì nhau! Đó là người bạn thân. Tìm dược một người bạn thân đúng nghĩa không phải là chuyện “một sớm một chiều”.

Có đôi bạn quen nhau từ thuở “tắm mưa” chưa hẳn đã thân. Mới quen, thấy nói chuyện hợp – chắc gì đã thân. Rất nhiều bạn hay nghĩ theo cảm tính, sau một thời gian trút hết bầu tâm sự hay đặt quá nhiều kỳ vọng vào bạn để rồi thấy thất vọng, hụt hẫng khi chợt nhận ra: chưa thân!...”. Em Huyền Trang (đối tượng nghiên cứu trường hợp của luận văn) tâm sự: “Em thấy bài báo này nói rất đúng suy nghĩ và trường hợp của em. Em cứ thắc mắc không biết những người bạn mà em chơi nhiều đã là bạn thân của em chưa. Bài viết này giúp em tìm được câu trả lời. Những người bạn “hơi thân” thì nhiều và dễ có, nhưng một người bạn thân đích thực thì thật là hiếm và khó tìm”. Bài báo này là tri thức về mặt lý thuyết, song giọng điệu gần gũi, hóm hỉnh, những luận điểm đưa ra chi tiết, cụ thể, quen thuộc voíư giới học trò. Chính vì thế, kiến thức mà bài báo cung cấp có khả năng thấm nhuần vào các em, tác động đến suy nghĩ của các em, được các em tiếp thu dễ dàng và hiệu quả.
Nguyễn Thị Sinh (16 tuổi, PTTH Phủ Lý A, Hà Nam) nói: “Em thich bài “7 dấu hiệu cảnh báo của tình bạn” (HHT, số 535, ngày 9.3.2004), bởi nó cung cấp thông tin bổ ích, thiết thực cho em khi muốn gìn giữ tình bạn của mình”. “Ghen tức và ích kỷ là những dấu hiệu đầu tiên của một tình bạn trục trặc”, “một tình bạn tốt không bao giờ có chuyện bắt nạt, doạ dẫm hay nặng hơn là làm bạn bị tổn thương về thể xác”, “một tình bạn thường bắt đầu từ những điều tốt đẹp, người này muồn làm cho người kia thoải mái và muốn chơi với nhau thân thiết hơn”... Huyền Trân (14 tuổi, THCS Nghĩa Tân, Hà Nội): “Em thấy bẩy dấu hiệu mà bài báo đưa ra rất đúng. Những dấu hiệu đó mình cũng hay gặp trong thực tế, song mình không thể gọi thành tên. đó chỉ là những cảm giác trong lòng. Qua bài báo, em đã định hình được những cảm giác ấy rõ ràng hơn và từ đó dễ hạn chế nó hơn”.
Tri thức về tình bạn, tình yêu của VTN ngày càng đầy ắp nhờ báo chí. Các em trở nên có trách nhiệm hơn trong các mối quan hệ bạn bè, nhận thức đựoc vai trò của tình bạn, tình yêu trong cuộc sống. Báo chí chú trọng phát triển tình bạn nhiều hơn tình yêu - đây là định hướng đúng đắn, bởi ở lứa tuổi VTN, các em coi tình bạn quan trọng hơn tình yêu.

Kết quả của câu hỏi: “Đối với cuộc sống của bạn hiện nay, tình bạn tình yêu có ý nghĩa như thế nào?” là một minh chứng:

Ý nghĩa Tình bạn Tình yêu
Cấp II  Cấp III   Chung Cấp II   Cấp III Chung
Rất cần thiết 78,5%  73,5%  76%   0,5%   11%   5,75%
Cần thiết 16%  24,5%  18%   2%   19%  10,5%
Bình thường 4,5%   4%   6%   25,5%   48%   36,75%
Không cần thiết 2%   0%   0%   72%   22%   47%
(Bảng 2)
(Chú thích: - tỉ lệ của cấp II và cấp III được tính theo số lượng 200 phiếu mỗi cấp học
- tỉ lệ chung được tính theo số lượng 400 phiếu gồm cả hai cấp học)
76% VTN cho rằng tình bạn rất cần thiết và 47% cho rằng tình bạn không cần thiết ở lứa tuổi mình. Thực tế trên các tờ báo dành cho tuổi mới lớn, thông tin về tình bạn cũng được cung cấp nhiều hơn so với tình yêu. Điều này rất phù hợp với các em và khiến các em tiếp thu thông tin một cach sthuận lợi. Phạm Hoài Thu (14 tuổi, THCS Nghĩa Tân) nói: “Tôi nhớ có lần đọc một bài báo trên HHT nói về tình bạn rất trong sáng giữa hai người khác giới.

    Người bạn gái luôn giúp đỡ cậu bạn để cậu ta bớt nghịch và chú tâm học hành. Cô ấy dùng cả trái tim và sự chân thành để kéo cậu ta tránh xa kẻ xấu. Cậu ta đã hiểu và tình bạn của họ kéo dài từ lớp 1 đến lớp 12. Sau đó, người bạn gái bị bệnh mất, cậu bạn trai từ đó sống trầm tính hẳn. Tôi thích câu chuyện này bởi nó cho thấy tình bạn thật trong sáng, cao quý, thiêng liêng, kể cả đó là tình bạn khác giới. Ta cần chăm chút, giữ gìn nó bằng cả trái tim minh. Nhờ có tình bạn mà cuộc sống mới trở nên có ý nghĩa và thú vị!”.

 
    Các tờ báo cũng dành vị trí đáng kể khi cung cấp kiến thức về tình yêu học trò, giúp các em có cái nhìn đúng đắn về hiện tượng này. Bùi Thanh Hoa (14 tuổi, THCS Nghĩa Tân) rất thích bài báo “Thư mẹ gửi con gái” trên HHT: “Tình yêu thực sự là gì? Tình yêu không chỉ là cảm xúc, tình yêu không thể kéo dài nếu hai người chỉ có cảm xúc với nhau. Sự hiểu biết lẫn nhau mới là nền tảngcủa tình yêu thực sự. Cùng chung một mục đích sống sẽ giúp cho con và người ấy có một tình yêu lâu dài bởi các con sẽ đi cùng hướng suốt đời. Tình yêu không phải là tình dục. Tình yêu là một sự lựa chọn, là một lời cam kết...”. Hoa tâm sự: “Em thích bài viết này bởi nó cho em biết tình yêu là gì - một lĩnh vực mà hầu hết học sinh chúng em đều không hiểu rõ. Mặc dù em không hiểu hết được ý nghĩa của một bài viết, nhưng em có thêm những cảm nhận mới về tình yêu”.


Với rất nhiều VTN, tình yêu còn là thứ cảm xúc xa lạ, bởi vậy các em không hiểu trọn vẹn những kiến thức về nó trên báo chí. Song các em vẫn háo hức đọc những bài viết về lĩnh vực này bởi nó chuẩn bị những tri thức cần thiết khi cảm xúc này đến bất ngờ.
Tình bạn khác giới và tình yêu là những cảm xúc thật nhạy cảm đối vói VTN, các em thường băn khoăn không xác định được ranh giới giữa hai loại tình cảm đó. Các tờ báo đã giúp VTN phân biệt và nhận diện đâu là tình bạn, đâu là rung cảm tình yêu. Thu Thuỷ (17 tuổi. PTTH Mạc Đĩnh Chi, Hà Nội) nói: “Nhờ các tờ báo, bây giờ em hiểu tình bạn thân thiết rất có thể có giữa nam và nữ, nó thú vị, khác lạ so với tình bạn cùng giới, đồng thời cũng không vượt mức tới tình yêu”. Trung Thành, 17 tuổi, PTTH Kim Anh nhận xét: “ Qua nhiều bài báo em đã biết tình yêu ngộ nhận là gì, nó cũng dễ xảy ra đối với học sinh mưói lớn, nhưng bên cạnh đó cũng có những rung cảm tình yêu thực sự”.


    Các tờ báo đã cung cấp rất nhiều thông tin về tình bạn, tình yêu tuổi mới lớn, bù đắp những thiếu sót trong hiểu biết của các em về vấn đề này, giúp các em đi tìm lời giải cho những khúc mắc: tình bạn, tình yêu là “cái gì”, “hình dáng” của nó ra sao, làm thế nào để nhận biết đó là tình cảm đẹp... Các em tiếp thu những tri thức đó khônh chỉ ở mức “đọc để biết”, mà còn “đọc để hiểu”. Kết quả khảo sát cho thấy, các bài báo về tình bạn, tình yêu đã tác động tích cực tới sự hình thành, phát triển nhân cách VTN.

 

Thứ hai, Báo chí có khả năng thay đổi suy nghĩ của các em về vấn đề tình bạn, tình yêu một cách đúng đắn hơn.
Thuở ấu thơ, quan hệ bạn bè rất bình đẳng, không có yếu tố giới tính, cũng chưa ý thức được tầm quan trọng của những mối quan hệ đó. Tình bạn nảy sinh như một điều tự nhiên trong cuộc sống. Nhưng đến tuổi VTN, với đặc điểm sự tự ý thức phát triển, sự chín muồi về giới tính, các em kết bạn như một nhu cầu cần thiết để sống và học tập và lúc này giới tính cũng trở thành một yếu tố không thể thiếu trong quan hệ bạn bè. Đặc điểm đó khiến các em có những thay dổi trong suy nghĩ về tình bạn, tình yêu. Báo chí đã tham gia định hướng những thay đổi suy nghĩ đó. Nhiều VTN bày tỏ chân thành rằng, trước đây các em không để ý nhiều tới vai trò của tình bạn, thậm chí các em luôn cố gắng tạo ra khoảng cách trong mối quan hệ với người bạn khác giới… Nhưng các bài báo về tình bạn, tình yêu đã giúp các em khám phá những điều mới lạ, những điều khác với quan niệm của các em. Huyền Trang (15 tuổi) nói: “Chúng em đang ở tuổi học sinh, vì thế không thể tránh khỏi những sai lầm trong quan hệ bạn bè. Những bài báo giúp em hiểu hơn về tình cảm bạn bè, gắn bó với bạn bè và định hướng đúng trong quan hệ bạn bè”.

 Có lẽ sự thay đổi lớn nhất trong suy nghĩ của các em chính là tình bạn khác giới: “Tình bạn, tình yêu không phải là hai thứ chẳng liên quan gì đến nhau như em nghĩ, mà tình bạn chính là bước khởi đầu của tình yêu”, “Trước đây em rất ngượng ngùng khi tiếp xúc với bạn gái, nhưng đọc báo em thấy có nhiều tình bạn trái dấu thật đẹp. Em cũng muốn có tình bạn như thế và bây giờ em không còn tránh mặt các bạn gái nữa. Em cũng thấy những rung động tình yêu tuổi học trò nếu tự nhiên, trong sáng và đi theo hướng tích cực thì không có gì là sai” (Hoàng Sơn, 17 tuổi, PTTH Kim Anh, Hà Nội),

“Sau khi đọc báo, em đã nhận ra những thiếu sót của mình và hạn chế không làm tổn thương những người bạn khác giới nữa” (Trần Anh, 15 tuổi, THCS Lương Thế Vinh, Thái Bình)… Đó quả là những thay đổi đáng mừng! Rõ ràng các em nhận thức đúng đắn hơn, chín chắn hơn về tình cảm của mình. Những tâm sự này của VTN chứng minh chiều hướng tác động tích cực của các bài báo tình bạn, tình yêu. Nói một cách khác, đề tài tình bạn, tình yêu trên báo in đã có sức cảm hoá lớn đối với VTN.

 

1.3. Báo chí đã củng cố niềm tin cho VTN vào những tình bạn, tình yêu đẹp của lứa tuổi, thông qua những câu chuyện, phóng sự cảm động, giàu chất nhân văn.

Rất nhiều VTN yêu thích nhất chuyên mục “Ấu thơ trong tôi là” của báo HHT, bởi ở đó các em được biết đến những tình bạn, tình yêu trong sáng của lứa tuổi. Bùi Bích Phương, 14 tuổi, THCS Nghĩa Tân nói: “Tôi rất thích câu chuyện “Cốc xanh ca đỏ”HHT số 524 (23.12.2003). Câu chuyện kể về tình bạn đẹp giữa Mũi Hểnh và Mũi Tẹt, giúp đỡ tận tuỵ khi bạn bè rơi vào nguy khốn. Câu chuyện ấy cho tôi hiểu lợi ích của tình bạn trong cuộc sống. Tình bạn quả là một điều quan trọng mà không nên bao giờ đánh mất nó”.


Những câu chuyện như thế là bài học giản dị mà thâm thuý về tình bạn, tình yêu cao thượng của lứa tuổi học trò. Nó tác động mạnh mẽ tới các em, làm tâm hồn các em đầy đặn hơn, hoàn thiện hơn. Đó là lý do giải thích tại sao rất nhiều VTN yêu thích câu chuyện “Chuyến đi trong đêm”( HHT Số 522, ngày 9. 12. 2003) : Câu chuyện kể về đôi bạn thân từ thủa ấu thơ Jack và Tom, sau một bữa tiệc, khi Tom đã say rượu, Jack nói “Tom hãy để mình lái xe đưa cậu về, cậu chỉ đường cho mình”, chiếc xe đi rất chậm, nhưng nó vẫn về tới nhà, và điều cảm động hơn cả là đôi mắt của Jack không thể nhìn thấy được, anh bị mù.


Sau khi đọc câu chuyện này, Nguyễn Ngọc Ánh (14 tuổi trường THCS Lương Thế Vinh, Thái Bình ) thổ lộ: “ Một câu chuyện thật cảm động! Tom đã trở thành đôi mắt của Jack, Jack đã dùng trái tim và sự nhạy cảm để đưa Tom về nhà an toàn. Đó là câu trả lời cho một tình bạn vững bền suốt năm mươi năm ! Câu chuyện này khiến em tin rằng, tình bạn cao quý có thể giúp ta vượt qua tất cả, mang lại hạnh phúc cho nhau”.
Em Trần Hoàng (16 tuổi, PTTH Kim Anh, Hà Nội) kể lại cảm xúc của mình: “Câu chuyện em thích nhất là: “N điều làm tôi nhớ bạn” trên HHT, số 426.Câu chuyện kể về cậu bạn cực kỳ cá tính, mạnh mẽ đã giúp một cô bạn cùng lớp học thêm vốn nhút nhát thay đổi cách sống, cách suy nghĩ, trở thành cô gái cởi mở, vui vẻ, chan hoà và đặc biệt tự tin hơn để biến ước mơ trở thành hiện thực ... Một tình bạn “ hơn cả tình bạn”, có thể đã chạm tới rung động tình yêu, rất giản dị, nhẹ nhàng mà sâu sắc. Em luôn mong mình có một tình bạn, tình yêu như thế!”.
Những câu chuyện đó phản ánh chân thực tình bạn, tình yêu có thực, mang đầy hơi thở cuộc sống. Đó là minh hoạ cụ thể, là bức tranh sống động, là lời kể của người trong cuộc, không thuyết giáo, không hư cấu. Hâu hết các câu chuyện đều nói lên sức mạnh của tình bạn, tình yêu học trò, có khả năng làm thay đổi tính cách của con người, cảm hoá cái chưa tốt thành cái tốt. Đó hoàn toàn không phải là những câu chuyện cổ tích, ngược lại nó chân thật, gần gũi với tuổi VTN. Những tình bạn đó có cả hành động cao cả và sai lầm “rất học trò”. Điều đó khiến các em tin tưởng vào thông tin của bài viết, tin tưởng vào tình cảm tốt đẹp của bạn bè xung quanh mình. Các em nhìn thấy chính hình ảnh của mình trong các câu chuyện, mơ ước được sống cuộc sống tình bạn trong đó, khát khao trở thành nhân vật trong câu chuyện.


Báo chí không trao tận tay các em “bài giảng” khô cứng về tình bạn, tình yêu của lứa tuổi, mà cung cấp thật nhiều thông tin để các em lấy đó làm nền tảng thiết lập niềm tin cho chính mình. Do đó, niềm tin của các em về bạn bè rất vững chắc, các em không muốn sụp đổ những lý tưởng đẹp về tình bạn, tình yêu - những lý tưởng mà các em thấm dần được qua báo chí. Như vậy, cách tác động của báo chí đến niềm tin của VTN về tình bạn, tình yêu đã đạt được những kết quả hết sức to lớn.
Nhiều VTN lai rất thích các bài viết về tình bạn, tình yêu trong chuyên mục “Suy ngẫm” của báo TNTP. Khác với những câu chuyện ngộ nghĩnh, hài hước trong trang “Ấu thơ trong tôi là”, những bài viết ở TNTP lại tác động đến VTN theo chiều sâu lý trí. Bài “Tình bạn” (số 9, 2.2004) là một ví dụ: “Khi một người bạn làm chúng ta đau, chúng ta hãy viết điều đó lên cát, gió sẽ thổi bay chúng đi cùng sự tha thứ. Và khi có điều gì đó to lớn xảy ra, chúng ta nên khắc nó lên đá như khắc sâu vào ký ức của trái tim, nơi không ngọn gió nào có thể xóa nhoà được”. Có thể gọi thông điệp trên của bài báo là một triết lý, song nó không mang tính bắt buộc với VTN “em phải làm thế này, em phải làm thế kia”, mà nó được rút ra như một kết thúc tất yếu của diễn biến câu chuyện. Em Huyền Trang (15 tuổi) nhận xét: “Bài viết này làm em cảm thấy suy nghĩ nhiều. Em tin rằng nếu ta quý trọng tình bạn của mình thì nó sẽ luôn tồn tại mãi mãi, không bao giờ bị bào mòn”.
Hầu hết VTN đều có phản hồi tích cực đối với nhiều bài báo như trên. Các em yêu thích những câu chuyện đó, xúc cảm cùng nó và tin vào tình cảm bạn bè trong đó. Điều này chứng tỏ sự tác động của các bài viết đến việc phát triển nhân cách của lứa tuổi mới lớn là điều không thể phủ nhận.

1.4. Báo chí cung cấp thông tin đến một lượng nhất định sẽ có chuyển biến về chất, sự chuyển biến đó chính là quá trình hình thành niềm tin của VTN vào tình bạn, tình yêu.

Khi niềm tin đã trở nên bền vững thì nó sẽ dẫn dắt các em hành động hướng thiện trong quan hệ bạn bè của mình.
Thứ nhất, khi đọc các bài báo về những tấm gương tình bạn, tình yêu, VTN nảy sinh ý muốn có được tình bạn, tình yêu như thế và các em luôn cố gắng hành động để đạt được ý muón đó. Phóng sự “Nhật ký hạc giấy” (HHT, số 534) có ý nghĩa như chất xúc tác cho mối quan hệ bạn bè của công chúng VTN. Đó là câu chuyện dài về bạn Lê Quang Đăng Khoa và những người bạn lớp 12A5, trường PTTH Nguyễn Thị Minh Khai, TP.HCM. Khoa là học sinh xuất sắc, bị bệnh ác tính, được bạn bè cầu chúc bằng cách gấp đủ 1000 con hạc giấy treo ở giường bệnh, với mong muốn “phép lạ thần kỳ” sẽ giúp Khoa vượt qua con hiểm nghèo. Sau khi bài báo được đăng, đã có hàng nghìn học sinh VTN từ khắp các miền đất nước chia sẻ nỗi đau của Khoa bằng cách hiến máu, giúp đỡ vật chất, dộng viên khuyến khích... Hành động của các em chính là “phép lạ thần kỳ” từ 1000 con hạc giấy. Huyền Trân (14 tuổi) tâm sự: “Bài báo ấy làm em vô cùng xúc động! Em cảm thấy tình bạn thật cao quý, thiêng liêng, có thể giúp chúng ta vượt qua tất cả. Em cũng muốn giúp đỡ Khoa và tất cả những ai không may mắn như Khoa”. Một bài báo có sức rung động hàng triệu trái tim VTN, kêu gọi, cổ vũ tinh thần sẵn sàng giúp đỡ các em. Những phản ứng trên của các em là rất hợp lý, bởi “nhân chi sơ tính bản thiện” (cái gốc của con người là thiện). Và bài viết này đã khơi dậy được cái gốc thiện của các em.

Như vậy, rất nhiều bài báo về tình bạn, tình yêu tuổi VTN đã tạo ra động lực mạnh mẽ khuyến khích các em cư xử tốt với bạn bè. Từ đó, tình bạn, tình yêu của các em tiếp tục nảy sinh, làm phong phú đời sống tình cảm, tạo tiền đề thuận lợi cho sự phát triển nhân cách của mình.


Thứ hai, báo chí khuyến khích VTN hành động hướng thiện còn được thể hiện ở nhiều hình thức khác. Đó là, báo chí đưa ra một số hiện tượng tiêu cực trong tình bạn, tình yêu học trò để cảnh báo các em tránh xa. VD, bài “Đi riêng” báo động khẩn!” (Mực tím, số 607, 1.2004) là lời cảnh tỉnh cho những cô cậu tuổi “ẩm ương” muốn “vượt rào” trong tình yêu. “Khi có ý với nhau, người ta thường thích đi riêng. “Đi riêng với nhau càng nhiều thì khả năng “xẹt lửa” sẽ càng cao và kéo theo đó là nhiều vấn đề “phức tạp” khác mà người trong cuộc thường không lường trước được. Đi đâu không quan trọng, miễn là “chỉ còn anh và em cùng tình yêu ở lại”. Stop ngay bạn ơi! Bạn có biết, trong khung cảnh vắng vẻ, nhá nhem tối và hai con tim đang bùng cháy... thì có thể tạo ra nên cái gì không? “Lửa cháy thành Đại La” đấy chứ không phải “chuyện nhỏ” đâu! Đừng bao giờ tạo ra cho mình khoảng không gian quả riêng và “thuận lợi” cực kỳ nguy hiểm với những người đang “kết” nhau đấy!...”. Hiện tượng quan hệ tình dục trước hôn nhân trong tuổi VTN hiện nay không còn là trường hợp cá biệt nữa, nó đã trở thành nỗi lo bức xúc chung của gia đình, nhà trường và xã hội. Nhiều học sinh VTN khi đọc bài viết này, đã có chung nhận xét: bài viết không chỉ báo động cho các em hậu quả nghiêm trọng của việc “vượt rào”, “quá đà” trong tình yêu học trò, mà còn vạch rõ những dấu hiệu tiêu cực có thể dẫn các em tới hiện tượng đó. Bởi thế, nó giúp các em phản đối hiện tượng đó một cách chủ động, có ý thức và có biện pháp của riêng mình.
Như vậy, các bài báo tình bạn, tình yêu hướng thiện cho VTN ở cả hai mặt: hưởng ứng cái tốt và phản đối cái xấu. Các em đã tự hình thành cho mình phản xạ tự nhiên, hợp lý trước cái tốt, cái xấu trong tình bạn, tình yêu. Các em luôn khát khao, mơ ước có đủ khả năng để thực hiện những hành động cao cả như nhân vật trong các câu chuyện, phóng sự. Đồng thời các em cũng có thái độ lên án, tẩy chay những hành vi tiêu cực trong quan hệ bạn bè. Hành động hướng thiện của VTN là yếu tố quan trọng nhất chứng tỏ đề tài tình bạn, tình yêu của học trò mới lớn trên báo chí đã đóng góp to lớn vào quá trình hình thành, phát triển nhân cách VTN.

 

1.5. Một số bài báo về tình bạn, tình yêu khiến VTN cảm thấy lúng túng, ngượng ngùng, xấu hổ khi tiếp cận kiến thức nào đó.
    36 trên tổng số 400 VTN được khảo sát (chiếm 9%) có thái độ trên. Đây không phải là một con số đáng lo ngại, song nó cũng nói lên sự thiếu hoàn thiện trong quá trình tác động tới VTN của nhóm đề tài báo chí này. Xin được chứng minh nhận xét trên bằng phản ứng của không ít VTN khi đọc bài: “Đâu là giới hạn của tình yêu?” trên HHT, số 445, 10.2003. “Tại sao bạn lại cảm thấy bị cuốn hút vào một người nào đó? Chắc chắn không phải tất cả chúng ta đều hiểu được nhau bằng lý trí: có cái gì đó còn mù mờ, sâu thẳm, thậm chí mênh mômg nữa. Cái đó chỉ có thể nhận biết bằng tình cảm mà thôi. Sự linh cảm của tình yêu sẽ lập tức làm giảm mối “bất hoà” thầm kín đó, tạo sự cảm nhận về những điều sâu kín mù mờ đó... Đối với tình yêu còn trong lứa tuổi học sinh - sinh viên, cho dù nó đạt tới đỉnh cao nhất vẫn không hoàn toàn được vượt qua giới hạn của tình bạn... Chưa được pháp luật công nhận về mặt pháp luật nên nó chỉ được gọi là các quan hệ “chưa chính thức”, vì vậy, không nên có sự ràng buộc nào bất kỳ ở đây. Đó chính là sự “chưa bão hoà” của tình yêu...”. Giới hạn tình yêu mà bài báo nêu ra là tình bạn, mục đích của bài viết muốn nhắc nhở các em giữ gìn giới hạn đó. Không thể phủ nhận ý nghĩa sâu xa của bài viết, song nó lại gây khó khăn cho sự tiếp nhận thông tin của VTN bởi những lý thuyết phức tạp, rắc rối. Em Huyền Trang (15 tuổi) nói: “Đọc bài này, em cảm thấy đầu óc trở nên rắc rối. Những từ ngữ đó như: “pháp luật công nhận về mặt pháp luật”, “bão hoà”, rất khó hiểu. Đọc xong, em thấy tình yêu đúng là mù mờ thật”. Khi chúng tôi đề nghị năm học sinh tuổi VTN trường THCS Nghĩa Tân, Hà Nội đọc bài viết này, các em đều bỏ dở vì chung lý do “em chẳng hiểu gì cả”. Phản ứng trên chứng tỏ các em không tiếp nhận được thông tin từ bài viết, việc cung cấp tri thức dừng lại ở con số 0. Và điều đó tiếp tục gây thêm “lỗ hổng” kiến thức về tình bạn, tình yêu tuổi VTN.
Một VD khác, bài “Thế nào là một người bạn thân?” (TNTP, số 15, 2.2004): “Là người làm cho bạn tin rằng thế giới này thật sự tốt đẹp. Là người đã ngồi hàng giờ để thuyết phục bạn rằng thật sự cánh cửa cuộc đời vẫn chưa đóng lại với bạn và nó đang chờ bạn mở ra. Khi bạn ngã quỵ và thế giới xung quanh bạn dường như quá đen tối và trống rỗng, người bạn ấy sẽ nâng bạn lên và làm cho sự đen tối, trống rỗng của thế giới ấy bỗng vụt sáng lên và lấp đầy những trống rỗng ấy”. Các em hoàn toàn có thể hiểu được vấn đề mà bài báo đề cập, song nó không đủ sức thuyết phục các em, bởi “những người bạn thân” trong bài viết được dựng nên bằng những lý thuyết khô cứng, không có ví dụ sinh động, thực tế để các em nhận ra người bạn thân của mình. Lê Ngọc (15 tuổi, THCS Lương Thế Vinh) nói: “Bài viết chẳng cung cấp thông tin gì mới cho chúng em, những điều đó ai cũng có thể nói được”.

Một dạng bài khác cũng rất dễ gây “dị ứng” cho VTN, đó là những câu chuyện, bài báo về mối quan hệ bạn bè có liên quan tới vấn đề sinh lý. Theo kết quả thăm dò ý kiến, rất nhiều VTN tỏ ra khó chịu khi đọc bài “Hoang tưởng về “chuyện đó” (HHT 541, 4..2004). “Hoang tưởng 4: Tìm hiểu về thuốc tránh thai là trách nhiệm của phe XX, còn học cách sử dụng bao cao su là việc của phe XY. Thực tế là: “chuyện đó” sẽ an toàn khi biết kết hợp thuốc tránh thai và sử dụng bao cao su. Và nếu bạn hiểu điều đó để biết ứng xử trong tương lai thì bạn sẽ thấy trách nhiệm là của chung cả hai phe chứ không phải của riêng mỗi người”. Ngọc Quyên (PTTH Phủ Lý A) kể: “Khi tờ báo được phát hành, lớp em bắt đầu bàn tán về bài viết này. Chúng em chưa có nhiều kiến thức về vấn đề đó nên rất ngượng khi đọc mấy từ tế nhị... Một số bạn nam lớp em còn hỏi trêu chọc: “chuyện đó” là chuyện gì?, nói cho tớ với”. Điều đó khiến chúng em cảm thấy xấu hổ”.


Vấn đề tình dục trong tuổi học trò hiện nay là mối quan tâm đặc biệt của xã hội, cung cấp kiến thức cho các em là điều cần thiết, vì thế không cần phải bàn đến ý nghĩa giáo dục của những bài viết dạng này. Cái đáng nói là cách đưa thông tin. Nhiều VTN rất khó chịu với những từ ngữ: “chuyện đó”, “đồng hồ”, “núi đôi”, “rừng rậm nhiệt đới”... Báo chí dành cho tuổi mới lớn sử dụng các từ ngữ này với tần suất khá cao, nhằm “tế nhị hoá” vấn đề sinh lý” của tuổi VTN. Nhưng nếu lạm dụng những từ ngữ đó, sử dụng không khéo léo thì dễ gây phản cảm ở các em, bởi các em cảm thấy xấu hổ khi những bộ phận tế nhị trên cơ thể được cụ thể hoá một cách rõ ràng. Một học sinh nữ 16 tuổi (PTTH Kim Anh) nói: “Qua những từ ngữ đó, các bạn khác giới có thể hình dung rõ nó là cái gì. Nhiều bạn không tốt lại đem điều đó ra để trêu chọc phái khác”. Chính cảm giác xấu hổ này sẽ khiến nhiều VTN những kiến thức quan trọng về vấn đề tình dục trong tình yêu, thêm nữa gây cản trở cho sự giao tiếp với bạn bè khác giới.

 

1.6. Trong nhiều trường hợp, các bài báo khiến VTN cảm giác chán nản, thất vọng, mất lòng tin vào tình bạn, tình yêu lứa tuổi mình.
Em Phó đức Độ (14 tuổi, THCS Lương thế Vinh) kể rằng: “Em từng đọc một câu chuyện trên HHT rằng: A và B là hai người bạn thân. Trong ngày bầu cử lớp trưởng, khi biết A không bỏ phiếu cho mình, B tức tối nói “Đã thế, chúng ta không là bạn bè nữa, từ đó không trả số tiền mà tớ nợ câu luôn. A giận dữ, tuyên bố chấm dứt tình bạn. Em không thích câu chuyện này bởi hai lý do: em thấy bạn bè mà thật ích kỷ, lợi dụng nhau; cách kết thúc chuyện dang dở”. Câu chuyện này đã không xử lý tình huống triệt để, chỉ mang tính phê phán những thói xấu và tình bạn một cách đơn thuần, chứ không chỉ cho các em cách thức khắc phục thói xấu ấy. Chính bởi vậy, nó khiến các em thấy hụt hẫng, thất vọng về tình bạn.
Bài báo mà em Trần Thanh Huyền (16 tuổi, PTTH Phủ lý A) khó chịu nhất là: một phóng sự trên HHT về những bạn còn rất nhỏ, chỉ vì yêu đơn phương một người, không được người đó đáp trả lại nên đã uống thuốc tự tử. Phóng sự đó làm em cảm thấy tình yêu như ngõ cụt chẳng nên dấn vào làm gì’.
Đàm Duy Toán (17 tuổi, PTTH Kim Anh) lại rất không thích câu chuyện về 2 người khác giới, chưa biết mặt nhau nhưng yêu nhau qua mạng, đến khi gửi ảnh thì thấy chênh lệch tuổi tác quá cao. “ Em thấy tình yêu vừa dễ đến, vừa dễ đi, chẳng có gì níu kéo cả”.
Phạm thị Phương Linh (14 tuổi, THCS Lương Thế Vinh, Thái Bình) rất khó chịu khi đọc chuyện về một anh chàng đang học phổ thông yêu một cô bé và đòi hỏi làm chuyện đó nhưng cô bé không đồng ý. Sau đó, anh ta đã đưa vài viên thuốc vơ vẩn mà anh ta nói dối với cô bé là thuốc tránh thai, cô bé tin ngay. Và chuyện gì đến sẽ đến. Em thấy khi yêu, tại sao có người quá ngây thơ cả tin, có người quá lợi dụng như vậy”.
Tất cả những lời kể trên chứng tỏ các em có những phản hồi tiêu cực về vấn đề tình bạn, tình yêu. Các em cảm thấy sợ hãi tình yêu, xa lánh bạn bè khác giới, mất lòng tin vào tình bạn, nghi ngờ những mối quan hệ xung quanh và e dè khi lựa chọn bạn bè ,...... Điều đó có ảnh hưởng không tốt tới sự phát triển nhân cách của các em. Các em đổ vơ những lý tưởng về tình bạn, tình yêu; quan niệm về lĩnh vực này có thể bị “chệch chuẩn”

1.7 Một tác động tiêu cực khác của nhóm đề tài tình bạn - tình yêu tới VTN là: kích thích sự tò mò tìm hiểu những cái xấu trong tình bạn, tình yêu lứa tuổi học trò.

Số báo 421 - HHT đăng tải bài “ Tôi đã đánh mất giới tính của mình như thế, như thế! - Bài viết phản ánh hiện trạng đồng tính và giới trẻ. Đây thực sự là một vấn đề cần thiết phải phê phán. Những thiếu sót của bài báo này là miêu tả quá chi tiết hành động và cảm giác của người đồng tính. “Bàn tay anh ta quấy đảo trong chăn “đêm đêm, cứ trước khi đặt lưng xuống ngủ, tôi lại nghĩ về các anh chàng quỷ quái nọ”, “Tôi một mặt căm ghét, ghê tởm anh ta, nhưng mặt khác lại nhớ anh ta khôn xiết.....”. Bài báo quá nhiều chi tiết về những cảm giác không bình thường, vì thế nó trở thành một bài viết diễn tả cảm giác của kẻ đồng tính hơn là những kết luận phê phán về một hiện tượng nguy hại trong quan hệ bạn bè. Tuổi VTN có sự dao động rất mạnh về tâm lý (thích tạo phong cách riêng cho mình, tò mò, dễ bị kích động), vì thế bài viết này có thể gây tác động ngược, các em một mặt vừa sợ hãi, một mặt muốn thử những cảm giác khác lạ. Em Hoa Ngọc Anh (14 tuổi - THCS Nghĩa Tân) chân thành: “ Thú thực, em có cảm giác sờ sợ, sởn gai ốc khi đọc câu chuyện này”.


Tuổi VTN là độ tuổi tâm lý phức tạp, ban đầu hình thành quan niệm, quan điểm cá nhân. Xây dựng vững chắc những lý tưởng về tình bạn tình yêu cho các em không phải là điều dễ, nhưng làm sụp đổ niềm tin của các em lại rất dễ. Bởi vậy, cho dù những thiếu sót của báo chí (về đề tài tình bạn, tình yêu tuổi VTN) là không lớn, không nhiều, không nghiêm trọng, nhưng nó lại dễ gây động tiêu cực tới các em, ảnh hưởng không tốt tới sự phát triển nhân cách. Như vậy, chiều hướng tác động của nhóm đề tài tình bạn, tình yêu trên báo in đối với sự phát triển nhân cách tuổi VTN có cả yếu tố tích cực và tiêu cực, trong đó cần khẳng định tác động tích cực là chủ yếu và quan trọng.

 

2. Nguyên nhân của chiều hướng trên.
Nhóm đề tài tình bạn, tình yêu trên báo in tác động tới sự hình thành, phát triển nhân cách của tuổi VTN chủ yếu theo chiều hướng tích cực (dĩ nhiên càng không thể phủ nhận một số tác động tiêu cực). Thông tin báo chí khó có thể đạt tới sự hoàn thiện, những sai sót là  không thể tránh khỏi. Mặt khác, tình bạn - tình yêu tuổi VTN là nhóm đề tài hấp dẫn, nhạy cảm, thuộc lĩnh vực tình cảm của con người, mà tình cảm của con người lại vô cùng phức tạp, không ai có thể đo lường chiều cao, bề rộng, bề sâu của nó. Bởi vậy, sự tác động hai mặt của nó là điều dễ hiểu. Đó là nguyên nhân xét từ phía báo chí.


Xét về đối tưọng độc giả VTN, đây là nhóm công chúng rất khó nắm bắt bởi những biến chuyển mạnh mẽ về sinh tâm lý của lứa tuổi. Trình độ hiểu biết, mức độ tình cảm, niềm tin, quan điểm, thậm chí cả hoàn cảnh gia đình - xã hội ở mỗi em là khác nhau, ảnh hưởng tới sự tiếp nhận thông tin báo chí của các em theo nhiều chiều hưóng. Do đó, những phản ứng của các em trước nhóm đề tài tình bạn, tình yêu trên báo chí cũng rất khác nhau, không đồng đều. Cùng một vấn đề, có em hưởng ứng, có em phản đối, mức độ ảnh hưởng phản đối càng khác biệt: người sâu sắc, người mờ nhạt.... Từ hai lý do này, có thể giải thích cho sự tác động hai chiều của nhóm đề tài tình bạn - tình yêu trên báo chí tới sự phát triển nhân cách tuổi VTN là điều dễ hiểu.
Nguyên nhân nào tạo nên tác động tích cực?

 

Thứ nhất, báo chí phản ánh phù hợp với lứa tuổi VTN. Sự phù hợp này được xem trên cả hai khía cạnh: Nội dung và hình thức.
*Về nội dung, báo chí phản ánh trúng những vấn đề mà VTN đang hết sức quan tâm trong lĩnh vực tình bạn, tình yêu: Tình bạn đích thực là gì? có thể tạo nên tình bạn thân thiết giữa hai người khác giới không, tuổi học trò có nên yêu không, tình yêu đó có bền vững không; làm sao để cư xử khéo léo, tế nhị với bạn bè cùng và khác giới nhằm giữ gìn tình bạn trong sáng mãi mãi?..... Nhiều bài báo đã giúp các em tìm ra được lời giải đáp cho những câu hỏi trên. Nói cách khác, cung đã đáp ứng cầu cả về số lượng và chất lượng. Sự phân tích sâu sắc, thông tin toàn diện, đa dạng của bài báo có sức thuyết phục cao đối với VTN. Từ đó, dĩ nhiên các bài viết sẽ tác động tích cực tới các em.

 
Thông tin mà báo chí cung cấp khá trùng hợp với quan điểm của VTN. VTN dù dang ở độ tuổi hoàn thiện các quan niệm, khả năng đánh giá của mình, song những quan niệm ấy, ở một mức độ nào đó, phải được các em chấp nhận, không được trái ngược hoàn toàn so với những lý tưởng mà các em đã hình thành trước đó.


Có tới 84.5% học sinh cho rằng chân thành là yếu tố quan trọng nhất trong tình bạn. Như vậy, ở đây, quan niệm mà bài báo đưa ra và quan niệm của VTN trùng khớp nhau, gặp gỡ nhau, tìm được tiếng nói chung.
Bài “Bạn thân” (TNTP số 23, 3.2004) lại đề cao phẩm chất “chia sẻ, giúp đỡ đó là điều không thể thiếu trong tình bạn. “Làm ơn há dễ mong người trả ơn” - Không vụ lợi, không cá nhân. Trong tình bạn không tồn tại hai chữ “lợi dụng”. 65.5% VTN cũng cho rằng sẵn sàng giúp đỡ nhau là điều không thể thiếu trong tình bạn. Quan niệm của VTN được báo chí khẳng định tính chân lý, vì thế nó khiến các em tin vào quan niệm ấy.
Báo chí còn tạo ra sự giao tiếp với VTN bằng những bài trắc nghiệm: Bạn có tình bạn thực sự chưa, rung cảm tình yêu của bạn đang ở mức độ nào... Điều này khiến VTN được thể nghiệm chính mình. Vì thế, nó tạo ra sự giao tiếp gần gũi, gắn bó giữa VTN với báo chí. Đây là điều kiện thuận lợi để báo chí tác động tích cực tới các em.


*Về hình thức, báo chí luôn luôn đổi mới cách thức tác động tới các em, khiến các em cảm thấy tình bạn, tình yêu có rất nhiều điều mới lạ cần khám phá. Một đặc điểm của tâm lý tuổi mới lớn là “mau chán”. Vì thế, các bài báo về tình bạn tình yêu thường được thể hiện dưới những hình thức phóng sự, câu chuyện, tâm sự, trắc nghiệm, thảo luận.... khiến các em cảm thấy không bị nhàm chán, không bị “bội thực” thông tin cũ. Minh Ngọc (THCS Nghĩa Tân) nói: “ Những chuyên mục đó rất sát của tuổi mới lớn đều được thể hiện rõ nét trong từng bài báo. Đặc biệt, những câu chuyện này không quá “hình sự” như lời bố mẹ, mà vẫn dí dỏm, hài hước và rất “teen” (rất học trò).
Ngôn ngữ, giọng điệu của những bài về tình bạn, tình yêu rất trong sáng, giản dị, dễ hiểu, hài hước, kín đáo, tế nhị. Điều đó khiến VTN cảm thấy sảng khoái, thoải mái khi tiếp nhận thông tin. Tạo cho các em cảm giác thoải mái bao nhiêu thì khả năng tác động của báo chí càng cao bấy nhiêu.


Thứ hai, tình bạn, tình yêu tuổi VTN được báo chí phản ánh đa dạng, phong phú, nghiêm túc, đầy đủ, trong khi đó nội dung này lại quá nghèo nàn trong nhà trường - môi trường giáo dục chủ yếu của các em. Bà Nguyễn Thanh Hà - Phó Hiệu trưởng trường THCS Lương Thế Vinh, thị xã Thái Bình - cho biết: vấn đề tình bạn, tình yêu chỉ được đan xen giáo dục trong các môn học cơ bản. Chị Phạm Công Nương, Bí thư Đoàn trường cung cấp thêm, nhà trường cũng tổ chức các cuộc ngoại khoá về vấn đè tình bạn, tình yêu cho học sinh, tuy nhiên những buổi học đó không nhiều. Đây cũng là tình trạng chung đối với các trường thuộc đối tượng khảo sát. Một vấn đề VTN quan tâm, song lại chỉ được tuyên truyền nhỏ giọt trong nhà trường, vì thế nhu cầu của các em bị hạn chế, từ đó các em tìm hiểu chủ yếu ở báo chí. Báo chí trở thành người bạn gần gũi, nhiều hiểu biết và tâm lý đối với các em. Mối quan hệ báo chí - VTN trở nên gắn bó, không thể thiếu trong cuộc sống. Chính vì thế, báo chí càng có khả năng tác động tích cực đối với VTN.

Đó là nguyên nhân khách quan của chiều hướng này. Nhưng điều đó không có nghĩa là vấn đề tình bạn, tình yêu được giáo dục trong nhà trường ít thì khả năng tác động của nhóm đề tài này trên báo chí ngày càng cao. Thực chất sự thiếu hụt kiến thức tình bạn, tình yêu trong nhà trường chỉ buộc các em phải đi tìm kiến thức ở kênh khác để bù đắp, thoả mãn nhu cầu của mình và sự lựa chọn là báo chí, bởi đây là phương tiện thông tin đại chúng. Chỉ riêng báo chí thôi thì sự tác động cũng không thể đạt hiệu quả cao.

 
Nguyên nhân gây ra tác động tiêu cực?
Thứ nhất, những bài báo về tình bạn, tình yêu không phù hợp với lứa tuổi không phải là số hiếm. Có tới 56% VTN cảm thấy báo chí phản ánh vấn đề tình bạn, tình yêu chỉ đúng một phần với suy nghĩ, tâm lý của mình. Những bài viết đó có thể vượt rất xa khả năng cảm nhận của các em, ví dụ câu chuyện: “Một tình yêu không ... có sét đánh” (HHT, số 522, 9/12/2003) kể về chuyện tình đẹp của hai người lớn và cuộc sống gia đình hạnh phúc của họ. Huyền Trang (157) cho rằng, nội dung câu chuyện quá lớn, quá to tát, xa vời với tầm suy nghĩ của các em. Tuổi VTN chỉ mơ mộng tới những rung cảm lãng mạn, nhẹ nhàng của học trò, chứ chưa mơ ước về cuộc sống hôn nhân. Vì thế, câu chuyện trở nên lạc lõng với các em. Nhiều bài báo lại áp đặt lên suy nghĩ của VTN. “Vì sao không nên yêu sớm?” (HHT 506) đưa ra những lý do : “yêu là ... “mất” ở trong lòng một ít. Bắt đầu là mất khôn. Cái nghiên, cái bút là của anh, nhưng tiền bạc là của cha mẹ. Cha mẹ khổ cực sắm sách bút cho anh để anh ăn học nên người, ấy vậy mà khi dính chút độc chiêu “cảm tình” vào là ngay lập tức anh quyên mất nhiệm vụ “lấy bút làm cầu, lấygiấy làm thuyền viết thư - thế có lầm lạc, u mê không chứ?...” Huyền Trang cho rằng “bài viết này không giống như với suy nghĩ của em, đó chỉ là ý nghĩ của người viết, mà người viết lại là người lớn”. Nhiều em cảm thấy “ Báo chí có lúc đánh giá tình yêu quá thấp so với tình bạn, cho rằng tình yêu là không cần thiết”. “Đôi khi báo chí phê phán quá nhiều tình yêu học trò mà đã quên mất rằng những rung động ấy đôi khi cũng rất tích cực, nó giúp con người có niềm tin, nghị lực, phấn đấu, cố gắng trong học tập và cuộc sống”. Nhiều bài viết không quan tâm tới suy nghĩ VTN, không nhìn bằng cái nhìn của học trò. Đó là lý do khiến VTN cảm thấy khó khăn khi tiếp nhận các thông tin.


Thứ hai, nhiều em cho rằng, các bài về tình bạn, tình yêu chưa sát với thực tế, phóng đại quá so với đời sống học trò. Điều đó khiến các em cảm thấy không tin tưởng vào những thông tin mà báo chí cung cấp. Hoặc các bài viết chỉ dừng lại ở lý thuyết, thiếu ví dụ minh hoạ, cách giải quyết nhiều khi còn sai lệch, không hợp với thực tế. Tất cả những nguyên nhân đó gây cản trở cho sự tiếp nhận vấn đề của các em. Và tác động tiêu cực của báo chí là một hệ quả kéo theo.
Những nguyên nhân chưa phải là đầy đủ và toàn diện, song đó là những nguyên nhân chủ yếu tạo ra chiều hướng tác động của nhóm đề tài tình bạn, tình yêu trên báo chí đối với sự phát triển nhân của tuổi VTN.

3. Những bài học kinh nghiệm
Hiệu quả tác động của nhốm đề tài tình bạn, tình yêu trên báo in đối với sự phát triển nhân cách của VTN đã được khẳng định thông qua kết quả khảo sát của luận văn. Hiệu quả đó được biểu hiện cụ thể ở sự chuyển biến về nhân cách theo chiều hướng tích cực của VTN khi tiếp xúc với báo chí. Báo chí đã chứng minh được sức mạnh của mình, uư thế của mình trong quá trình hình thành nhân cách VTN về mặt đời sống tình cảm. Hiệu quả này được tạo ra nhờ những hành động tích cực của các tờ báo dành cho tuổi mới lớn trong việc phản ánh vấn đề tình bạn, tình yêu. Mặt khác, hiệu quả đó cũng chưa đạt được mức cao nhất so với khả năng của báo chí.
*Ưu điểm:
_ Về nhận thức
:
Các tờ báo dành cho tuổi mới lớn đã xâm nhập sâu sắc vào đời sống VTN. Đội ngũ nhà báo luôn xác định mục đích của tờ báo mình là phục vụ chiến lược phát triển nhân cách VTN. Trong đó, đời sống tình cảm là lĩnh vực quan trọng và đề tài tình bạn, tình yêu đáp ứng trực tiếp yêu cầu đó. Đề tài này không phải là đề tài mới, xa lạ với các em, nhưng khó! Làm sao để các em tiếp nhận những thông tin về tình bạn, tình yêu một cách hiệu quả luôn là cau hỏi được đặt ra đối với các tờ báo.


Tình bạn, tình yêu tuổi VTN cũng được theo dõi và phản ánh thường xuyên, liên tục. Các nhà báo rất quan tâm tới thư yêu cầu, thắc mắc, băn khoăn về vấn đề này của học sinh từ khắp nơi gửi về. Do đó, sư nắm bắt nhu cầu cũng sát hơn, thực tế hơn và có lợi ích với các em hơn.
Như vậy, nhận thức đúng đắn, sâu sắc về vấn đề tình bạn, tình yêu tuổi VTN và khă năng tác động của nó tới sự phát triển nhân cách của các em chính là bài học đầu tiên tạo nên hiệu quả tác động của nhóm đề tài tình bạn, tình yêu trên báo in đối với sự hình thành, phát triển nhân cách VTN.

 
* Về phương pháp:
Phương pháp thông tin, phương pháp tác động của các tờ báo tới VTN được nghiên cứu và sử dụng nghiêm túc, phù hợp với đối tượng độc giả. VTN là độ tuổi có đặc điểm tâm sinh lý rất khác biệt, rất đặc thù, rất khó nắm bắt. Bởi vậy, phản ánh vấn đề bằng cách thức nào, đưa thông tin tới các em như thế nào để đạt được hiệu quả không phải là vấn đề đơn giản. Các tờ báo đã sử dụng nhiều phương pháp đa dạng, phong phú, linh động, sáng tạo, cực kỳ phù hợp với tâm lý VTN.
Nhìn chung, các tờ báo có các cách thông tin sau:
_ Các câu chuyện về tình bạn, tình yêu: đây thường là những kỷ niệm về tình bạn, tình yêu của nhân vật - những kỷ niệm đáng nhớ, sâu sắc, thể hiện rõ vị trí, ý nghĩa, phẩm chất của bạn bè. HHT và TNTP sử dụng cách thức này rất phổ biến, được tập hợp trong nhiều chuyên mục: “Những người bạn của trái tim tôi”, “Những điều làm trái tim tôi rung động” (HHT), “Bạn bè”, “Suy ngẫm” (TNTP).
_ Các bài phóng sự, ghi chép về những hiện tượng có thật trong lĩnh vực tình bạn, tình yêu tuổi học trò. Những bài viết này phản ánh cả hiện tượng tích cực (hành động cao cả giúp đỡ bạn bè, những mối tình học trò đẹp, trong sáng...) và hiện tượng tiêu cực (sự lợi dụng trong tình bạn, tình yêu ngộ nhận và mù quáng...).
_ Các trắc nghiệm, tư vấn tình cảm: đây là hình thức thông tin có xu hướng tăng cao ở các báo. Hình thức này vô cùng thiết thực đối với các em vì nó giúp các em kiểm tra, áp dụng vấn đề vào chính bản thân mình.
Những phương pháp thông tin trên đã giúp đề tài tình bạn, tình yêu trên báo chí tác động mạnh mẽ tới VTN và đạt hiệu quả cao. Đó chính là bài học kinh nghiệm thứ hai.
*Hạn chế:
Các tờ báo dành cho tuổi mới lớn đã có những bước đi tiến bộ trong việc tác động tới sự phát triển nhân cách VTN về lĩnh vực tình bạn, tình yêu. Tuy nhiên hiệu quả tác động vẫn còn một số hạn chế:
_ Thiếu thốn những bài phóng sự (và thể loại báo chí nói chung) có quy mô về hiện trạng thực tế của tình bạn, tình yêu VTN. Vì thế, niềm tin, sự cảm thụ của các em về đời sống học trò của chính bạn bè mình sẽ bị hạn chế, không đầy đủ.
_ Không ít bài viết còn hời hợt, chưa đi sâu tìm hiểu vấn đề, phân tích thông tin, lý giải nội tâm của các em trong tình bạn, tình yêu.
_ Chưa cung cấp được các kỹ năng, biện pháp xử lý, giải quyết những tình huống trong mối qaun hệ bạn bè cho VTN.

 

4. Các ý kiến đề xuất
* Về nội dung:
Thứ nhất, các bài báo phải bám sát thực tế, phản ánh trung thực đời sống học trò.

Thứ hai, các nhà báo cần đặt mình vào tâm trạng của VTN, để hiểu tâm lý của các em, lắng nghe tiếng nói của các em, nhìn bằng con mắt của các em. Các phóng viên cần tìm hiểu điều gì cần và không cần đối vưói các em, cân nhắc chi tiết nào có lợi hay có hại đối với sự phát triển nhân cách các em. Nghĩa là các bài báo về tình bạn, tình yêu tuổi VTN phải thực sự gần gũi với VTN.


Thứ ba, các bài báo cần phân tích sâu sắc vấn đề để VTN hiểu rõ, nắm rõ, không nên đưa ra vấn đề rồi bỏ lửng dở dang, khiến các em cảm thấy lúng túng. Đồng thơi, báo chí cũng nên tăng số lượng và chất lượng của các cách thức, kỹ năng xử lý tình huống cho các em, bởi đây là những bài học phục vụ trực tiếp cho hành động của các em trong quan hệ bạn bè.
Các tờ báo cũng nên tăng các bài trắc nghiệm tình bạn, tình yêu cho VTN để các em có thể kiểm tra tình cảm, hành vi của chính mình.
Thứ tư, báo chí nên thường xuyên tổ chức các cuộc thảo luận (diễn đàn) về vấn đề bức xúc nào đó để kích thích khả năng tự suy nghĩ và tự xử lý của các em.
Thứ năm, báo chí nên chú trọng phản ánh những nội dung lành mạnh: những câu chuyện đẹp về tình bạn, tình yêu, những nghĩa cử cao thượng, tấm gương trong tình bạn, tình yêu của bạn bè khắp cả nước. Đồng thời hạn chế hợp lý những nội dung chưa thực sự cần thiết hoặc có thể gây phản cảm ở các em: những chuyện tình sướt mướt, những tình bạn đổ vỡ, tuyệt vọng... Biện pháp này giúp tăng niềm tin của VTN vào tình bạn, tình yêu.
Thứ sáu, nên chia thành các chuyên mục khác nhau phù hợp với tùng nhóm tuổi trong độ tuổi VTN. Quá trình phát triển của độ ttuổi VTN chia thành nhiều giai đoạn với những đặc điểm tâm lý khác nhau: 13 -15 tuổi, 16 - 18 tuổi. Suy nghĩ và khả năng tiếp cận vấn đề của các em rất khác nhau. Chia rõ chuyên mục cho từng nhóm tuổi ssẽ giúp các em tiếp cận vấn đề phù hợp hơn, VD chuyên mục cho tuổi “đang yêu”, “tuổi thích”...
Thứ bảy, phối hợp với nhà trường, gia đình tổ chức các trò chơi tìm hiểu về nội dung này.
*Hình thức:
Thứ nhất
, cần giản dị, trong sáng trong văn phong, kết cấu, chi tiết... Do trình độ hiểu biết của VTN thời kỳ này còn hạn chế, nên cần đưa ra giải pháp trên để các em dễ hiểu, thuận lợi tiếp thu tri thức.
Thứ hai, hài hước, hóm hỉnh, dí dỏm là điều không thể thiếu. Giải pháp này nhằm tạo ra không khí thoải mái để các em dễ dàng tiếp cận các bài báo. Các bài viết cần nghiêm túc, chứ không nên nghiêm trọng.
Thứ ba, sáng tạo nhiều hình thức đưa tin phong phú, đa dạng và phải đổi mới thường xuyên. Những bài viết mực thước, khô khan dễ gây ức chế cho các em khi tiếp nhận vấn đề tình bạn, tình yêu - một vấn đề rất quen thuộc, gần gũi mà phức tạp đối với VTN. VD, có thể đưa tin bằng các mô hình, bảng biểu...
Những giải pháp trên đây chưa thể nói là đầy đủ, toàn diện, song nó góp phần nâng cao hiệu quả tác đông của nhóm đề tài tình bạn, tình yêu trên báo in đối vưói sự phát triển nhân cách VTN.

Những giải pháp này được đề xuất trên cơ sở tìm hiểu ý kiến, mong muốncủa chính VTN, các bậc phụ huynh, giáo viên, nhà tâm lý học và một số nhà báo. Đồng thưòi nó cũng dựa trên cơ sở những lý luận báo chó cơ bản, thực tiễn báo chí về vấn đề tình bạn, tình yêu tuổi VTN.

Trần Thị Thúy Hồng- Báo in K20 - Học viện Báo chí và Tuyên truyền

Ư kiến phản hồi
Tên người gửi:
Email:
Địa chỉ:
Nội dung  :
Mă bảo vệ : Verify Code
 


Các tin khác
•  Pháp luật bảo vệ quyền của vị thành niên vi phạm pháp luật (21/03/2011)
•  Phát triển kỹ năng thực hành báo chí trên trang cmvn.org.vn (16/03/2011)
•  Tác động của nhóm đề tài t́nh bạn, t́nh yêu trên báo in đối với sự phát triển nhân cách của tuổi vị thành niên (Phần II) (02/03/2011)
•  Tác động của nhóm đề tài t́nh bạn, t́nh yêu trên báo in đối với sự phát triển nhân cách của tuổi vị thành niên (PHẦN I) (02/03/2011)
•  Tâm lư học sáng tạo và sự phát triển năng lực của đội ngũ những người làm báo nước ta. (23/02/2011)
•  Báo điện tử cho trẻ em và về trẻ em hiện nay (21/02/2011)
•  Người Hà Nội nh́n từ Sóc Sơn... (09/06/2009)
•  Bức ảnh về trẻ em hay nhất năm 2008 (12/02/2009)
•  “Không nghe qua câu chuyện mà sống cùng nhân vật” (22/12/2008)
•  Trẻ em tham gia sản xuất các chương tŕnh truyền h́nh – Tại sao không? (01/12/2008)
Trẻ tự kỷ: người làm truyền thông nên biết
Giáo dục giới tính toàn cầu
Quy định về chuẩn nghề nghiệp giáo viên mầm non
Tiết lộ về những người ghi thước phim bạo hành chấn động
Tôn trọng trẻ em trong ống kính nhà quay phim như thế nào?
Một số điểm cần biết về Qui chế giáo dục hoà nhập trẻ khuyết tật
Tóm tắt nội dung Công ước của Liên hợp quốc về Quyền trẻ em dành cho các nhà báo
Thủ tục nhận trẻ em Việt Nam làm con nuôi
Bức ảnh thay đổi cái nh́n về chiến tranh
Bức ảnh làm cả thế giới bàng hoàng
Về “Sự tham gia của trẻ em” trong chương tŕnh truyền h́nh
Có nên giật tít kiều này?
Sự tham gia của trẻ em và giải thưởng "Nhà báo với trẻ em Việt Nam" hàng năm
Tập huấn kỹ năng viết báo cho trẻ em Liên Châu (Yên Lạc, Vĩnh Phúc)
Một vài ư kiến trong Lễ trao giải "Nhà báo với trẻ em Việt Nam"